499
Hai là truyện của ñồng bào Ba-na (Bahnar) nhan ñề là Vua Rơ, anh Hơ-rít và
con thỏ. Vua Rơ thấy con bò cái nhà Hơ-rít ñẻ ñược một con bê rất ñẹp, mới
manh tâm chiếm ñoạt. Vua bắt lấy bê bảo là do bò ñực của mình ñẻ ra. Thỏ giúp
Hơ-rít lấy lại bê, bèn kiếm mủ cây "rơ nghiêng" bôi vào áo rồi ñến nhà vua Rơ,
nói "cha tôi mới ñẻ em bé tối hôm qua thành ra mất ngủ". Thấy vua Rơ nói trên
ñời không thể có giống ñực ñẻ ñược, thỏ mới vặn lại: - "Sao bò ñực nhà vua lại
ñẻ ñược bê?". Vua Rơ cứng họng phải trả bê cho Hơ-rít, nhưng hắn bắt Hơ-rít
mang chó ñến ñấu với chó mình, nếu thua thì phải làm tội. Chó vua Rơ chết. Lại
bảo mang lợn ñến ñấu, lợn vua Rơ cũng chết. Đến lượt bò cũng thế. Vun Rơ tức
giận bắt voi mình ra ñấu với bò. Bò chết nhưng voi cũng không sống ñược.
Trước khi chết, bò bảo chủ ñem một nửa xác của mình bỏ xuống nước, một nửa
bỏ lên núi và sau ñó cả hai nửa con bò ñã giúp Hơ-rít thoát những nạn do vua Rơ
bày ra như: một mình phải ăn hết cả thịt voi, chặt cây 15 hòn núi, trỉa giống trên
núi ñá, v.v... Lần cuối cùng Hơ-rít phải làm một cái nhà trên mặt nước. Cá nghe
lời bò giúp Hơ-rít làm một cái nhà rất lạ bằng tất cả giống thủy tộc kết lại mà
thành. Vua Rơ thích quá ra ñấy ở, nhưng ñến khi nấu ăn loài thủy tộc sợ nóng
nhảy xuống nước cả. Vua Rơ chết ñuối, tài sản thuộc về Hơ-rít
1
.
Ba là truyện của người Nga: Một người em nghèo có con ngựa cái vừa ñẻ
ñược một con. Con ngựa con chui sang nằm ở gầm cỗ xe của người anh. Sáng
dậy người anh chiếm lấy, bảo là do xe mình ñẻ ra. Kiện nhau lên quan. anh vì
giàu có nên ñược kiện. Vụ kiện ñưa lên vua, vua ra bốn câu ñố. Câu trả lời của
người em do con gái lên bảy tuổi gà hộ, ñược vua chú ý. Vua lại ñố em bé nhiều
câu oái oăm nữa, trong ñó có lần giao cho 150 quả trứng bắt phải ấp trong một
ñêm nở con ñem nộp. Cha nghe lời con luộc ăn tất cả rồi vào xin vua một thứ kể
từ khi gieo ñến khi có quả chỉ trong một ngày, ñể nuôi gà.
Vua chịu thua. Cuối cùng trước mặt vua, em bé gái nói cha mình làm nghề
ñánh cá trên mặt ñất khô. Thấy vua ngạc nhiên "vì xưa nay chưa từng có cá sống
trên ñất bao giờ", em bé gái hỏi vặn lại "xưa nay cũng chưa từng có xe ñẻ ra
ngựa bao giờ. Vua khen thông minh, bắt người anh trả lại ngựa và ban thưởng
cho cha con em bé
2
.
Người Nga còn có một truyện khác, truyện Người vợ thông minh.
Một hoàng tử ñi săn lạc ñường vào nhà một cô gái. Cô xin lỗi: - "Vườn không
có tai, nhà không có mắt nên không biết có khách ñến". Hoàng tử hỏi: - "Bố mẹ
và anh cô ñi ñâu?". Đáp: - "Bố mẹ tôi ñi khóc ñổi, anh tôi ñem 100 ñồng ñi lấy 5
hào". Hoàng tử cầu khẩn cắt nghĩa, cô gái cho biết: - "Vườn không tai là nhà
không có chó, nếu có nó sẽ sủa mỗi khi có người lạ tới. Nhà không mắt là không
có trẻ con, nếu có nó sẽ báo tin. Còn bố mẹ tôi ñi ñưa ñám ma người ta, lúc nào
1
Theo Mọi Kon-tum của Nguyễn Kinh Chi và Nguyễn Đổng Chi.
2
Theo Gà ñắt hơn trâu, bản dịch của Thục Đoan.
