522
gái ñẹp ñem về làm vợ. Một hôm chàng ñi chơi lên vùng Con Dơn, nghỉ ở nhà
một người nhà giàu, ñược hắn khoản ñãi rất hậu. Nhưng nhè lúc chàng ngủ say,
hắn sai người bỏ rùa vàng vào chăn, rồi sáng dậy vu cho chàng lấy cắp có tang
chứng. Vì vậy chàng bị bắt giữ làm nô. Vợ chàng ghẻ không thấy chồng lên trời,
mới biết là chàng mắc nạn, lại biết ñược mưu mô xảo quyệt của tên nhà giàu bèn
trở về, rồi tìm ñến Con Dơn. Đến nơi cũng ñược tên nhà giàu khoản ñãi hậu hĩ.
Khi hắn bỏ con rùa ñể sáng dậy vu vạ thì nàng lén ñem rùa bỏ ra sau vườn,
nhưng dưới bụng có ñặt thêm mấy quả trứng chim. Sáng dậy, hắn ñến thì không
còn tìm ra rùa, ñành phải mất tài sản cho nàng như lời giao ước. Sau ñó khi cùng
hắn ra vườn thấy rùa, nàng lại ñánh cuộc với hắn, nếu rùa ñẻ ra trứng thì hắn
phải thả tất cả mọi người ñang bị giam giữ ra. Quả tìm thấy trứng dưới bụng rùa,
hắn ñành phải thả tất cả người nô lệ của hắn, trong ñó có anh chàng ghẻ. Từ ñó,
hai vợ chồng trở nên giàu có
1
.
Dân tộc Thái cũng có truyện một người vợ thông minh, dùng mưu mẹo, tương
kế tựu kế, lấy lại tài sản mà một tên phú thương trước ñây ñã cướp ñoạt, do vu
cho chồng mình ăn cắp. Vật môi giới ở ñây không phải là con rùa vàng mà là
con mèo bạc. Truyện cũng xảy ra gần giống như trên.
Truyện của ta trên kia khá phổ biến ở nhiều dân tộc trên thế giớ với hình tượng
con mèo và cây ñèn. Cô-xcanh (Cosquin) trong quyển Cổ tích con mèo và cây
ñèn cầy ở châu Âu thời trung cổ và ở phương Đông có kể khá nhiều truyện
thuộc loại này. Ở ñây chỉ thuật một ít:
Trước hết, có hai truyện của người Tây-tạng và Ả-rập (Arabes), gần với truyện
của ta hơn.
Truyện của người Tây-tạng:
Một anh lái buôn trẻ tuổi sang Ấn-ñộ với nhiều hàng hóa. Một buổi chiều anh
dừng bước trước một ngôi nhà lớn xin ở trọ. Chủ nhà khoản ñãi anh rất hậu.
Trong bữa ăn chiều, chủ kể những chuyện mà khách không thể tin ñược. Chủ
nói: - "Tôi sẽ làm ñúng như lời tôi nói, ví dụ ñêm nay tôi sẽ bảo mang ra một cây
ñèn cầy nhưng không phải người mà là do một con mèo cầm ñèn. Ông có dám
cược không?". Khách cười nhạo và dự cược với ñiều kiện nếu ñúng thì bao
nhiêu hàng hóa sẽ thuộc về chủ. Nếu sai, tất cả gia sản của chủ ñều về khách.
Mèo quả cầm ñèn ra và khách mất hết tất cả, ñành phải làm ñầy tớ cho chủ ñể
sinh sống.
Vợ anh lái không thấy chồng về, cải trang làm ñàn ông ñi tìm. Lại ñến ngôi
nhà lầu, ñược tiếp ñãi tử tế và cũng ñánh cuộc với chủ nhà về chuyện con mèo.
Nhưng khi ra sân thì nàng gặp chồng, ñược nghe tất cả câu chuyện. Rồi khi mèo
cầm ñèn sắp bước vào cửa, chồng nấp sẵn thả một con chuột, mèo còn ngần ngừ;
1
Theo Truyện cổ Ba-na, tập II, ñã dẫn.
