555
hàng nói: - "Tôi có "thất nhị" ñồng tiền, bà bán cho tôi "ngũ tứ" nén nhang". Nhà
hàng hiểu ý bán cho nàng ñúng số. Khi về, ông già lại bảo con dâu thay mặt gia
ñình làm lễ rồi nấp ở một xó ñể xem khấn vái thế nào. Thì nghe con dâu thực sự
kiêng tên ñến nơi ñến chốn: - "Lạy chư vị, tôi là con dâu ông "bát nhất", vợ
chồng tôi có "nhị thất" ñồng tiền, mua "ngũ tứ" nén nhang về cúng "lục tam"
thánh tượng...".
Ông già khen dâu giỏi.
Ở truyện do người Hà-tĩnh kể còn nói ñến một số thử thách khác của ông già
ñi kiếm vợ cho con trai.
Lúc ñến một xóm nọ thấy có nhiều cô gái ñi múc nước suối, ñể thử có người
nào thông minh không, ông bèn mang ñôi giày vốn cầm ở tay, vào chân ñể lội
qua suối. Các cô thấy thế ñều cười ồ cho ông già dở hơi, ñường khô không ñi
giày lại ñi vào ñường lội. Nhưng có một cô bảo - "Cụ ấy, rất có ý tứ. Đường khô
mắt nhìn thấy rõ không cần phải ñi giày, chỉ có lội suối mới ñi giày vào sợ giẫm
phải gai góc, mảnh sành, mảnh chai què chân. Vậy ñi giày là ñúng".
Lần thứ nhất ông già chú ý ñến cô gái ngoan.
Ở ngoài ñường cái, ông già không che ô, nhưng khi vào ñến cổng làng ñi dưới
bóng cây rậm, ông già lại giương ô lên che. Các cô gái lại ñược một phen cười
khỏe. Nhưng cô kia nói hộ cho ông lão: - "Cụ ấy là người cẩn thận. Đi ngoài trời
chẳng có gì ñáng ngại nhưng ñi dưới cây rậm, che ô là sợ con sâu con rắn rơi
xuống, hoặc có con chim con chóc nó ỉa xuống ñầu. Vậy che ô là ñúng".
Một lần nữa cụ già chú ý ñến cô gái ngoan
1
.
Tình tiết vừa kể tương tự với tình tiết trong một vài truyện của Ấn-ñộ:
Một người bà-la-môn ñi tìm vợ cho con quan ñầu triều của vua Kô-sa-la. Một
hôm ñi ñến gần suối thấy một toán con gái sắp lội qua suối. Các cô khác ñều lột
giày ra cầm tay, chỉ có một cô tên là Vi-sa-ca ñể cả giày mà lội. Sau ñó ông tiến
tại hỏi, thì cô ñáp:
- Trên ñất, người ta có thể nhìn thấy rác rưởi, gai, ñá, que nhọn, vảy cá, rắn rết,
nhưng dưới nước thì chẳng thấy gì cả, vì vậy mà tôi ñi cả giày.
Truyện ở vùng Ca-sơ-mia (Cachemire) cũng có một chàng trẻ tuổi con một
quan ñại thần (vi-dia) làm bạn ñường với một nông phu già trở về làng. Dọc
ñường, anh này có nhiều câu nói thông minh kiểu câu ñố làm lão già không hiểu
nổi. Cuối cùng lão thấy khi lội qua một con suối anh ta ñi cả giày. Về ñến nhà,
lão cho con gái mình hay là người bạn ñường trẻ tuổi là một người dở hơi, ñã
nói những câu ngớ ngẩn, lại chẳng phân biệt chi suối với giày. Nhưng cô cho bố
1
Sưu tầm của Thanh Minh.
