557
người hiếu hạnh và chịu khó, mới ñón người ăn mày vào hỏi cô gái làm vợ cho
con.
Từ ngày có vợ, ñứa con phú ông lại mặc sức phá của. Về sau chê vợ hắn mang
theo một số vàng bỏ nhà ñi biệt. Hắn ñi rất xa, theo ñàn theo ñúm tiêu hết vàng,
và cuối cùng lưu lạc làm nghề ăn xin.
Ở nhà, phú ông buồn bực ốm nặng. Trước khi chết, ông chỉ cho dâu chỗ chôn
vàng. Sau khi chôn cất bố chồng, cô dâu giao nhà cho bố ñẻ, rồi giắt một ít vàng
bạc và người, cải trang làm một người khác hẳn, ăn mặc rách rưới ñi tìm chồng.
Sau khi tìm thấy chồng, vợ làm bộ không quen biết, giả cùng làm bạn ăn xin,
lần hồi ăn ở với nhau như vợ chồng. Từ ngày ở với người ñàn bà mới mà hắn
không biết là vợ cũ, nhờ sức cảm hóa của vợ, hắn dần dần tu tỉnh. Để thử thách,
một hôm vợ ñưa cho chồng một số tiền nói dối là tiền chắt bót ñược, bảo thích gì
cứ tiêu cho thỏa. Chồng cảm ñộng không tiêu, từ ñấy thức khuya dậy sớm làm
hàng ñi bán, bỏ nghề ñi ăn xin.
Từ ngày có vốn liếng, chồng tỏ ý muốn về thăm nhà. Vợ cứ vờ như không
biết, chuẩn bị cho chồng hành trang, trong ñó có giá 500 chiếc bánh dầy cho
chồng làm quà biếu bố, nhưng trong mỗi cái bánh có bỏ một ít vàng. Chồng ñi
rồi, vợ gửi nhà cho hàng xóm và ñi ñường tắt về trước. Đến nhà, vợ bỏ cải trang,
trở thành người cũ. Chồng về thấy vợ, vẫn không biết là người bạn ăn xin vừa
qua. Hắn tỏ lời hối hận, ñịnh cho vợ ñi lấy chồng ñể mình trở về chỗ cũ. Nhưng
vợ ñã kể lại mọi việc, rồi bẻ bánh dầy cho chồng thấy vàng ở trong ruột, lại dắt
chồng ñào mười chum vàng ở gốc táo. Chồng mừng rỡ thương yêu vợ hơn
trước
1
.
Đồng bào Cham-pa có truyện Chàng ngốc, dường như cũng là dị bản của các
truyện trên:
Hai vợ chồng giàu, có một con trai ngốc, nghĩ rằng nếu họ chết ñi, ñứa con
không làm sao giữ ñược của. Bèn ñào một lỗ giữa vườn chôn vàng bạc, rồi trồng
lên trên một cây lựu, một cây ổi, một cây vải, một cây cam và một cây dừa. Lại
ñúc cho con một cái roi bằng vàng có bảy khúc. Trước khi chết, họ dặn con lấy
vợ; lại ñọc một câu ñố bảo con học thuộc, và dặn ñưa câu ñố ấy ra ñố vợ; vợ
ñoán ra thì chớ, nếu không ñoán ñược thì bỏ và ñền cho một khúc roi vàng. Câu
ñố là: "Cái nhúc (?) ở dưới cây vải ai thấy vua ở dưới cây cam?"
Sau khi bố mẹ mất ñược vài năm, ñứa con quả bị người ta lừa lấy hết cả của
cải. Không biết cách làm ăn, hắn ñành ñi xin ñưa ngày. Hắn lần lượt lấy ba
người vợ rồi lần lượt bỏ cả ba, vì không ai ñoán ñược câu ñố. Mỗi lần bỏ vợ hắn
ñều ñền bù bằng một khúc roi vàng. Sau ñó, người ta mách cho một ñám khác:
1
Theo Truyện cổ Việt-bắc, ñã dẫn.
