558
một cô con gái nghèo mồ côi, ñi ở cho người. Sau ngày cưới, hắn ñưa câu ñố ra
ñố. Nghe xong, người vợ liền hỏi: - "Nói vườn cũ của cha mẹ ở trước ñây có
hàng rào không?" - "Người ta ñã phá hết", hắn ñáp - "Còn cây gì không?" - "Có
các cây ăn quả" - "Đưa tôi ñến ñấy." - "Để làm gì?" - "Cứ ñưa ñi, ñừng hỏi".
Thấy các cây, ñoán biết ở dưới có của chôn, cô gái không nói gì, chỉ bảo chồng
ñào cây lựu lấy rễ - "Sao vậy?" - "Cứ việc làm ñừng hỏi". Đào lên thấy một ñống
tiền, và bảo chồng lấy tiền mua một ñôi trâu, một cái xe và thuê hai người lạ chở
xe về. Chồng làm như lời. Vợ bảo hai người ñó chặt cây rào xung quanh vườn
và mua gỗ làm một cái nhà. Làm xong, bảo chồng ñào các cây lên và lấy ñược
vàng bạc. Vợ chồng Ngốc lại trở nên giàu có
1
.
Truyện Mã Sài Lao Pản của người Mèo tuy diễn biến có phần khác nhưng
chắc chắn có mượn một phần cốt truyện của loại hình Gái ngoan dạy chồng:
Hai vợ chồng nhà giàu nọ chỉ có một con trai, cưới vợ cho con xong thì họ qua
ñời. Đứa con trai thường ñi buôn xa. Một hôm, vợ hắn cho một khách buôn nước
ngoài ngủ trọ trên gác. Đêm lại khách dòng dây thả những thoi bạc xuống chỗ
người ñàn bà dệt vải, hy vọng nàng ưng thuận. Lần lượt thả ñến 100 thoi mà
không ăn thua, người ñàn bà chỉ cho hắn ăn rồi phục rượu say ñể bảo toàn trinh
tiết. Khách buôn ra ñi, tiếc của, tình cờ gặp chồng người dàn bà, hắn nói: - "Tôi
ngủ ở nhà một cô gái nọ, nó quyến rũ tôi lấy mất một trăm thoi bạc". Nghe nói,
chồng nghi cho vợ không trung thành, bèn ñền bạc cho hắn rồi về ñuổi vợ. Từ
ñây, truyện giống với truyện của ta: Vợ bỏ ñi, lần hồi ra nước ngoài, ăn mặc giả
ñàn ông, buôn bán trở nên giàu có lớn, người vùng ấy gọi là ông chủ. Từ khi
ñuổi vợ, chồng trở nên buôn thua bán lỗ, của cải lần lượt phá tán. Hiểu nỗi oan
của vợ, hắn bèn bỏ làng ñi làm thuê, lưu lạc ra nước ngoài vô tình ñến chỗ vợ ở
mà không biết, nuôi thân bằng nghề kiếm củi. Một hôm vợ gặp, biết là chồng,
liền mua gánh củi, dặn hàng ngày mang ñến bán, ít lâu sau thuê hắn làm công ở
trong nhà, nhưng không cho hắn biết mình là ai. Thấy hắn ký cóp ñể dành trọn,
hỏi thì ñáp là ñể ñi tìm vợ, nói rồi hắn kể hết chuyện nhà và tỏ ý hối tiếc hành vi
ngày xưa của mình.
Một hôm vợ thử chồng bằng cách rủ hắn ñi chơi rồi rủ ñánh bạc, nhưng hắn
không nghe. Lần thứ hai lại thử bằng cách xin Trời cho hóa hổ rồi vác hắn lên
lưng ñặt vào nhà một bà góa, sau ñó lại ñặt vào nhà một cô gái ñẹp và giàu,
nhưng hắn ñều không xiêu lòng. Hắn bỏ chạy về nhà "ông chủ" thì vợ ñã trút lốt
hổ ñồng thời trút bỏ cải trang. Hắn dần dần nhận ra vợ, hai vợ chồng từ ñó lại
sống hạnh phúc
2
.
1
Theo Lăng-ñờ (Landes). Truyện cổ tích Cham-pa, ñã dẫn. Trong truyện này, Người kể chưa
giải thích rõ ý nghĩa câu ñố và do ñó chắc có bỏ ñi một số tình tiết hay của truyện.
2
Theo Truyện cổ tích dân tộc Mèo. Sách ñã dẫn.
