556
mình biết là anh rất thông minh, việc mang cả giày lội suối là ñể tránh giẫm
những vật mà mắt không trông thấy có thể què chân
1
.
Người Nam Trung-bộ cũng có truyện Gái ngoan dạy chồng nhưng có một số
tình tiết khác với truyện kể ở miền Bắc. Ví dụ ở ñoạn người nhà giàu ñi tìm dâu,
thì ông ta không nhằm vào con gái nhà giàu mà tìm nhà nghèo. Ông lấy nhọ nồi
và bùn bôi khắp người giả bộ nghèo khó, lại lấy giẻ rách buộc vào ống chân giả
bộ ghẻ lở, ñi ăn xin khắp nơi. Một hôm, gặp hai mẹ con một người ăn mày, ông
trải chiếu nằm cạnh chỗ ở của họ, làm bộ rên ñau. Cô gái, con người ăn mày
ñộng lòng thương, thăm hỏi và xua ruồi nhặng cho ông. Ngày hôm sau ông lại
ñến nằm rên ñói. Cô gái nấu cơm cho ông ăn. Một hôm khác, ông làm bộ nằm
mê, ñánh rơi tiền quanh người, cô gái nhặt trả lại ñầy ñủ. Thấy con người tốt,
ông mời về nhà mình, nói rõ sự thật, và sau ñó cưới cô gái cho con trai làm vợ.
Ở ñoạn chồng gặp lại vợ sau ba lần phát chẩn, thì chồng không ñóng vai thầy
ñồ, mà ñược vợ cho ñi chăn bò. Mỗi ngày vợ cho chồng một mo cơm mang ñi ăn
trưa. Nhưng chồng lúc này vẫn chưa hết thói cờ bạc, nên hôm nào cũng nhịn ăn,
ñổi mo cơm lấy tiền ñể ñánh bạc, lúc về nói dối với vợ là ñã ăn no. Một hôm vợ
làm một mo cơm trong có bỏ một món ñồ nữ trang bằng vàng, chồng lại bán mo
cơm ñể ñánh bạc, không biết trong ñó có vàng. Khi ñánh bò về vợ hỏi:
- Mo cơm ñâu rồi!
- Ăn rồi!
- Có thấy gì không?
Thấy chồng ngơ ngác, vợ hiểu ra là chồng chưa ñộng ñến cơm. Tra gạn mãi
mới biết là mo cơm ñã gán cho một người ở ñám bạc. Vợ lập tức cho người ñi
chuộc về, rồi dỡ nắm cơm ra cho chồng thấy vàng. Chồng từ ñó hối hận, tu tỉnh
thực sự
2
.
Đồng bào Tày có truyện Cô gái ăn mày cũng là một dị bản của các truyện trên:
Xưa có một phú ông góa vợ, trong nhà có một trăm trâu, một trăm ñám ruộng
và mười chum vàng chôn ở gốc táo. Đứa con trai ñộc nhất chơi bời loang toàng
không chịu làm ăn gì cả. Phú ông ñịnh tìm một người vợ ñảm cho con nhưng
chưa có ñám nào vừa ý.
Một hôm, có hai cha con một người ăn mày ñêm ñến ngủ nhờ cạnh ñống rơm
trước cổng nhà phú ông. Cô gái thấy trong ñống rơm còn sót nhiều thóc mới
nhặt và nhằn từng hạt lấy gạo. Làm như vậy suốt ñêm ñược một nhúm gần sáng
dậy cô nấu cháo cho bố ăn. Bố hỏi làm gì mà có gạo, cô gái kể lại việc ñã làm
ñêm qua. Phú ông ñi qua nghe lỏm ñược câu chuyện, tấm tắc khen cô gái là một
1
Đều theo Cô-xcanh (Cosquin). Truyện cổ tích dân gian miền Lo-ren.
2
Theo lời kể của người Phú-yên.
