566
Tương tự với truyện Con chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ, ta còn có
truyện Con tôm vàng:
Một người nhà giàu nuôi một con mèo. Con vật hết lòng với chủ. Một hôm
chủ mất một con tôm bằng vàng, bảo mèo ñi tìm. Mèo bắt một con chuột ra tra
gạn. Chuột cho biết có anh thợ bạc vào lấy trộm. Mèo bảo chuột cùng ñi tìm. Ở
ñây tình tiết của truyện giống với truyện trên kia nhưng không có chó, mà chuột
thì kiêm luôn cả việc ñục hòm lấy tôm vàng. Cũng không có việc nhờ rái cá ñưa
qua sông. Việc tìm tôm vàng dưới nước ñược giải quyết bằng cách dọa một con
cá trong khi nó lóc lên bờ, bắt nó xuống tìm. Đoạn cuối, mèo ñội tôm lên ñầu bị
quạ tha mất và mưu kế của mèo giả chết bắt quạ y hệt như truyện ñã kể
1
.
Người Khơ-me (Khmer) có truyện Chàng Cơm Cháy rất giống với truyện Con
chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ của ta.
Một ñứa trẻ nhà nghèo phải ñi xin từng miếng cháy mà ăn, nên người ta gọi là
Cơm Cháy. Cơm Cháy ở với bà. Một hôm, nó ñi câu nhưng không ñược gì. Thần
Đế Thích thương tình cho ba con cá lần lượt mắc vào lưỡi. Y như truyện của ta,
khi Cơm Cháy ñưa cá về thì gặp một người toan vứt xuống sông một con mèo ăn
vụng của chủ. Chàng xin ñổi hai con cá. Lần thứ hai cũng gặp một cảnh gần như
thế, chàng ñổi ñược một con chó. Hai con vật hàng ngày chia nhau, con ñi trộm
cơm, con ñi trộm thịt về cho chủ.
Một hôm Cơm Cháy ñem chó lên rừng lùng rùa. Bắt ñược hai cái trứng rất
lớn, Cơm Cháy mừng lắm mang về bảo bà mượn cho mình cái nồi lớn ñể luộc.
Không ngờ ñấy là trứng của vợ Long vương ñẻ ra trong một cuộc lên chơi cõi
trần. Lần thứ nhất Cơm Cháy không luộc ñược trứng, vì người làng thấy trứng lạ
không cho luộc trong làng; lần thứ hai sắp luộc thì hai trứng ñã nở, có hai con
rồng lật ñổ nồi bò ra. Cơm Cháy bắt về bỏ vào chậu. Sáng mai thấy lớn ñầy cả
chậu. Đem bỏ vào vại sáng mai thấy lớn ñầy cả vại, lại phải bỏ ra ao. Đến ngày
thứ bảy hai con vật to lớn không thể tưởng tượng ñược. Cơm Cháy không ñủ
thức ăn mà nuôi nữa. Nhưng hai con của Long vương (Naga) ấy ñã rủ Cơm
Cháy về nhà chúng. Truyện còn kể, trước khi gặp bố mẹ, hai anh em còn kéo
chân mẹ ñang tắm và tỷ thí với cha ñể sau ñó ñược nhận là con. Để trả ơn, Long
vương cho Cơm Cháy một viên ngọc ước.
Cơm Cháy trở về bắt bà ñi hỏi con gái vua làm vợ. Vua thách làm một nhà
vàng, một cầu bạc. Cơm Cháy nhờ ngọc, có ñủ mọi thứ cần thiết. Cuối cùng
chàng lấy ñược công chúa một cách dễ dàng.
Nghe tin ở Khơ-me (Khmer) có nhà vàng cầu bạc, vua Xiêm ñem quân sang
cướp. Cơm Cháy xin ñi dẹp, và chàng ñã làm cho quân ñịch tan tác không còn
mảnh giáp. Một tên tù binh giặc vào hầu ở nhà Cơm Cháy ñã nhân lúc chàng sơ
1
Theo Nguyễn Văn Ngọc. Truyện cổ nước Nam B. Chim muông
