568
Dọc ñường, mèo và chó rủ ñược chuột bạch và nhím ñi theo. Nhờ có con ốc - mà
anh cướp ñược ở tay một con lợn thần - hút cạn nước biển, anh tới nơi ở của Y
Oéc. Trước hết chuột bạch nhận công việc ñi dò xét. Sau ñó Y Rít chia việc:
nhím ñào hầm, chuột ñục thủng hòm sắt ñể lấy quạt thần. Trong khi ñó thì chó
và mèo cố ñùa giỡn ñể ñánh lạc hướng Y Oéc.
Được quạt, Y Rít vượt biển cạn về nhà. Xong, anh bảo ốc trả lại nước cho
biển. Rồi anh dùng quạt quạt lên: vợ anh và của cải lại trở về, cả kẻ thù của anh
và của cải của y cũng bị gió ñưa tới. Hắn bị anh chém làm ba khúc và chiếm lấy
mọi của cải.
Anh chàng nghèo khổ nhân vật chính trong truyện của ñồng bào Ba-na
(Bahnar) cũng là Y Rít. Rít ở với bà. Nhân ñi chợ, anh mua ñược con mèo gầy,
một con rắn bị ñánh gần chết và một con chó ghẻ. Cả mấy con ñược Rít nuôi
dưỡng, chúng kết bạn với anh. Anh muốn có rìu và rựa. Chó và rắn ñi lấy nhưng
không kết quả, chỉ có mèo là thành công. Được rìu và rựa, lại nhờ chó chỉ cho
một cây mai, Rít chặt về. Trong cây có một cô gái hàng ngày hiện ra nấu cơm,
cho lợn gà ăn và dọn dẹp nhà cửa, sau trở thành vợ Rít.
Đồng bào Ba-na (Bahnar) còn có một truyện khác là Bót Hét có thể xem là
một dạng kết hợp giữa truyện Con chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ với
truyện Cứu vật vật trả ân, cứu nhân nhân trả oán (số 48, tập II) của ta:
Ông Hét lần lượt dỗ các em bé nín khóc, ñược bố mẹ chúng cho mác, cuốc và
dao. Ông lại dùng những vật này lần lượt ñổi lấy một con mèo, một con chó và
một con trăn ñều sắp sửa bị giết vì tội ăn vụng và trộm. Những con vật ấy ñi
theo ông làm bạn. Nhưng con trăn là con vua Thủy tề, nó ñưa Hét xuống thăm
thủy phủ và ñược vua tặng một chiếc nhẫn thần. Từ ñó ông giàu có, lấy ñược vợ,
sống rất sung sướng.
Nhưng một hôm vợ Hét ñể cho tên cướp lấy mất nhẫn quý. Thấy chủ buồn,
chó mèo tình nguyện ñi tìm. Được thần linh chỉ cho chỗ ở của tên cướp ngoài
hải ñảo, chó mèo tìm cách ra ñấy. Đến nơi, mèo bắt một con chuột ñi tìm, chuột
lấy ñuôi quệt vào miệng tên cướp, tên cướp há miệng trong có giấu chiếc nhẫn,
mèo lập tức lấy ñược ñưa về. Dọc ñường nhẫn cũng rơi xuống nước và nhờ sự
giúp ñỡ của chim bói cá, mèo lấy lại ñược nhận quý ñưa về cho chủ
1
.
1
Theo Truyện cổ Ba-na, tập II, ñã dẫn. Giống với truyện Ba-na, người Nga cũng có truyện
Chiếc nhẫn thần. Nhân vật chính cũng cứư ñược một con chó, một con mèo và một con rắn.
Con rắn ñưa anh ta xuống một vương quốc dưới ñất và xui anh xin vua cha cho một chiếc
nhẫn thần. Có nhẫn, anh bảo mẹ ñi hỏi con vua, và nhờ nhẫn, anh có ñủ mọi món mà vua
thách cưới. Nhưng công chúa không ưa anh, tìm cách lấy trộm nhẫn thần rồi ước cho anh mất
hết cả, còn mình thì ước ñến xứ sở nhà chuột. Chó và mèo nhận nhiệm vụ ñi tìm. Mèo bắt vua
chuột phải tìm cho ra. Chuột dùng ñuôi ngoáy vào mũi công chúa chiếm ñược nhẫn. Nhưng
