569
Người Bắc-ninh lại có một tập truyện dưới dạng kết hợp giữa Sự tích con dã
tràng (số 15, tập I) với truyện Con chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ:
Dã Tràng một hôm bắn chết một con rắn vợ ngoại tình, ñược rắn chồng tặng
một viên ngọc, ngậm nó có thể nghe ñược tiếng loài vật (nhưng nếu ñể ñàn bà
ngậm thì ngọc sẽ tan ra nước). Một hôm, anh ñược ñàn quạ mách chỗ có con nai
chết; anh quên ñể bộ lòng cho quạ, bị quạ chửi, anh bắn nó, nó cắp lấy mũi tên
có ñề tên anh cắm vào xác một công chúa chết trôi. Vì thế anh bị bắt vào ngục.
Ở trong ngục có lần Dã Tràng nghe bầy kiến gọi nhau chuẩn bị chạy lụt. Anh
báo cho vua biết tin ấy kịp thời và nhờ ñó giảm bớt thiệt hại cho dân. Vua hỏi
chuyện anh, rồi ñòi xem viên ngọc, nhưng khi ngọc quý lọt vào tay, vua chiếm
ñoạt luôn.
Thấy chủ than thở với vợ, chó và mèo nghe chuyện bèn tình nguyện ñi tìm
ngọc. Ban ñầu mèo vào cung dùng ñuôi ngoáy mũi vua ñang ngủ, vua hắt hơi,
viên ngọc ngậm trong mồm văng ra, mèo cướp lấy mang trở về, chó ñòi mang
thay nhưng chó tham ăn làm rơi ngọc xuống sông rồi về trước vu cáo mèo với
chủ. Trong khi ñó thì mèo ở lại, giúp việc cho ông chài và cuối cùng tìm ñược
ngọc ở trong ruột cá. Được lại viên ngọc quý, Dã Tràng thưởng cho mèo, hắt hủi
chó (thành ra bây giờ người ta cho mèo ăn vào ñĩa bát, còn với chó thì ñổ cơm
xuống ñất cho ăn).
Nhưng về sau ngọc tan ra nước vì vợ Dã Tràng ñòi ngậm. Dã Tràng tiếc quá ñi
thơ thẩn ra biển rồi chết hóa thành con dã tràng hàng ngày cứ vo cát như kiểu
viên ngọc
1
.
Nội dung truyện Chàng Sơn của ñồng bào Mường cũng tương tự với truyện
vừa kể, nhưng ở ñây chỉ có mèo mà không có chó, và phần cuối diễn biến cũng
có những xáo trộn và thay ñổi:
Chàng Sơn nhờ cặp vợ chồng rắn trắng cho nước bọt làm tiên thuốc nên sống
sung túc. Một hôm anh ñịnh bắn chết một con rắn ñen ñể cứu rắn trắng. Không
ngờ bắn nhầm phải con rắn trắng vợ. Rắn trắng chồng trước toan báo thù, nhưng
sau biết ý ñịnh tốt của Sơn, bèn tặng Sơn một viên ngọc nghe ñược tiếng loài
vật.
Một hôm, vì quên ñể dành bộ lòng cho quạ nên chàng Sơn bị quạ báo thù bằng
cách sai chuột ñến lấy trộm viên ngọc của anh. Chuột ñã thành công nhờ mưu
ngoáy ñuôi vào mũi Sơn, khiến Sơn hắt hơi làm văng viên ngọc ngậm ở miệng
lúc ngủ.
khi mang về, nhẫn cũng bị rơi xuống sông. Nhờ ñược vui tôi nhà tóm tìm, lấy lại, cuối cùng
hai con vật mang về cho chủ.
1
Do Ngô Thương Ẩn sưu tầm
