570
Mèo giúp Sơn ñi tìm viên ngọc. Mèo tóm lấy chuột, buộc chuột phải khai sự
thật. Khai xong, chuột còn bày cho mèo kế "giả chết bắt quạ". Quạ thấy mèo
nằm chết, tưởng có món bở, sà xuống ñịnh mổ. Không ngờ mèo chộp ñược quạ,
giành lấy viên ngọc, rồi ñưa cho chủ. Quạ giận lắm, một hôm nhân cắp ñược
mũi tên có khắc tên của Sơn, bèn cắm vào xác chết trôi sông. Sơn do ñó bị hạ
ngục. Nhưng nhờ có ngọc, Sơn ñã tìm thấy ấn ngọc của vua bị mất, nên ñược tha
và ñược vua gả công chúa
1
.
Truyện của người Mèo cũng tương tự hai truyện vừa kể, nhưng có thêm một ít
tình tiết: khi nhân vật chính - Cù Minh Sáng - bị hạ ngục, ñể giải mối ngờ của
vua, anh ta phải lần lượt nói cho vua biết câu chuyện của một ñàn kiến, một ñàn
lợn và một ñàn chim sẻ, v.v... Khi vua chiếm ñược ngọc, không bỏ ngọc vào
miệng mà bỏ vào hòm, nên ñể ñoạt lại ngọc, mèo và chó phải nhờ ñến tài ñục
khoét của chuột (như truyện của ta ñã kể)
2
.
Ở truyện In-ñô-nê-xi-a (Indonesia) thì không phải mèo với chó mà là mèo với
chuột, trong ñó công lao tìm nhẫn chủ yếu là của chuột.
Có hai anh em Khi-na và Ma-da cứu hai con rắn, ñược rắn rủ về nhà chơi và
ñược bố rắn tiếp ñãi hậu hĩ. Do hai con rắn mách, họ xin ñược bố rắn một chiếc
nhẫn, hễ ñeo vào tay thì có phép sờ vào vật gì ñều biến thành vàng. Bị một
người lái buôn ñánh tráo mất nhẫn, hai anh em bèn nhờ một con mèo nhà ñi tìm.
Mèo rủ chuột cùng ñi. Nhờ có chuột khoét hòm nên tìm ñược nhẫn mang về,
nhưng mèo lại ñánh rơi xuống biển, nhờ có chuột lặn xuống lấy lên. Lần thứ hai,
mèo ñánh rơi nhẫn xuống kẽ nứt dưới ñất. Lại nhờ có chuột ñào lỗ lấy lên.
Nhưng lần này ñược nhẫn, chuột một mình mang về cho chủ
3
.
Người Miến-ñiện (Myanmar) cũng có truyện Những con vật biết ơn cũng là
loại dị bản của truyện Con chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ, nhưng ở ñây
một mình mèo cáng ñáng công việc tìm nhẫn, còn chó thì làm việc khác.
Có bốn chàng trẻ tuổi theo học một ông thầy. Một hôm họ xin thầy giảng cho
biết hậu quả của việc ăn ở tốt và tình thương ñối với loài vật. Thầy kể cho họ
một câu chuyện như sau:
Có bốn người ñều giàu có khôn ngoan, cùng kết bạn và hứa sẽ giúp ñỡ lẫn
nhau. Ít lâu sau, một trong ba người chết ñi ñể lại một ñứa con. Mẹ thấy con còn
trẻ người non dạ, bèn bảo con ñi học khôn với ba người bạn của bố.
Anh chàng ñi dọc ñường thấy có một người dắt một con chó, hỏi mua, người
kia ñòi một trăm ñồng, anh không mặc cả, mặc dầu con chó gầy gò. Mua xong
cho người dắt về cho mẹ. Cũng vậy, hôm khác anh mua một con mèo, rồi một
1
Theo Truyện cổ dân gian Việt-nam, tập II.
2
Theo truyện cổ dân tộc Mèo, ñã dẫn
3
Theo Truyện cổ tích In-ñô-nê-xi-a.
