572
nguyện ñi tìm một viên ngọc ñỏ dưới ñáy biển có phép cầu ñược ước thấy.
Chúng xuống thế giới dưới ấy ban ñầu tìm không thấy, nhưng lại bắt ñược con
chuột, chuột xin tha chết ñể ñi tìm hộ. Cuối cùng cũng biết ñược ngọc nằm trong
miệng nhà vua. Chuột cũng thò ñuôi ngoáy vào mũi vua cho vua hắt hơi ñể ngọc
văng ra. Chuột mang ngọc ñến cho mèo và mèo ñược chó cõng lên thế giới trần
gian.
Được ngọc, Lười xin mẹ hỏi công chúa cho mình. Ở ñây cũng có tình tiết nhà
vua hứa gả cho với ñiều kiện là phải có một cầu vàng một cầu bạc trước khi mặt
trời mọc, nhưng lại không có ñoạn cuối với tình tiết công chúa phản lại chồng
như truyện trên
1
.
Người Chi-lê (Chili) có truyện Lâu ñài và hoa huệ:
Có hai ông bà già nuôi cháu mồ côi, một hôm sai cháu ñi bán hoa quả. Như
truyện của ta, ba lần cháu ñổi lấy một con chó, một con mèo và một con rắn bị
trẻ ñánh. Lần cuối cùng anh thả rắn ra rồi vì sợ ông bà mắng, bỏ ñi tìm rắn. Đến
một cái giếng thấy nàng công chúa tự xưng là con rắn nọ biến thành. Nàng biếu
anh một quả trứng bé có thể cầu ñược ước thấy. Đem về anh ước một tòa lâu ñài,
và ñược như nguyện. Thấy anh giàu có quá sức vua kính phục gả con gái cho
anh làm vợ. Nhưng vợ anh vốn có tư tình với một hắc nô, tên này xúi nàng hãy
tìm cho ra bùa phép của chồng. Công chúa quả làm cho anh phải phun ra mọi bí
mật và chiếm ñược trứng thần. Được trứng, vợ anh làm biến mất lâu ñài ñể sống
với hắc nô. Thấy mất lâu ñài vua bắt anh hạ ngục, bảo trong ba ngày phải tìm lại
bằng ñược nếu không sẽ trị tội. Mèo tìm vào nhà ngục ñược anh giao cho việc ñi
tìm lâu ñài cùng với chó. Hai con ñi mãi tới một ñồn toàn lính chuột. Lại tới một
ñồn khác toàn lính mèo, chẳng ai biết lâu ñài ở ñâu. Lại một ñồn nữa toàn lính
khỉ, hỏi thì có con biết và nó dẫn ñến nơi. Mèo dùng ñuôi ngoáy vào mũi công
chúa ñang ngủ làm cho nàng hắt hơi văng trứng ra. Chó ngậm lấy mang về. Ở
ñây chó cũng làm rơi vật quý xuống nước sau nhờ mua ñược con cá nuốt quả
trứng nên lại tìm lại ñược.
Được trứng anh chàng cho vua thấy tội lỗi của công chúa và hắc nô. Anh nhờ
trứng giải chúng về nộp vua còn mình thì ñi tìm công chúa rắn. Cuối cùng hai
người lấy nhau
2
.
Người Xác-tơ (Sartes) ở Trung Á có truyện Chàng ñánh cá trở thành vua phần
nào giống chuyện Con chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ (ở ñoạn cuối) và
truyện Bốn anh tài (ở ñoạn giữa).
Hai cha con một người ñánh cá, một hôm câu ñược một con cá vàng. Không
nghe lời can của cha, người con ñem dâng vua, ñược vua cho làm cận thần. Bọn
1
Theo Miến-ñiện dân gian cố sự
2
Theo Tạp chí dân tộc học và truyền thống dân gian, tập IV (1923).
