567
hở, ñánh cắp lấy ngọc trốn về nước, nộp lên vua. Cơm Cháy bảo mèo và chó ñi
tìm hộ. Từ ñây câu chuyện gần giống với truyện của ta.
Đại thể mèo cũng ra lệnh cho chúa chuột bảo quân lính của mình thi nhau gặm
tủ sắt vua Xiêm trong có viên ngọc. Chúng gặm hăng quá nên con nào con ấy
gãy cả răng, (thành ra bây giờ giống chuột chỉ còn mấy chiếc răng cửa). Được
ngọc, chó giành mèo mang về, nhưng lại ñể rơi xuống nước lọt vào bụng cá.
Mèo ñến bờ sông chộp một con rái cá và bắt nó ñi tìm. Rái cá tra tìm ñược ngay.
Chó lại tranh mèo mang ñi. Gặp diều, chó sủa ầm ỹ nên ñánh rơi, viên ngọc lọt
vào tay diều. Mèo lại phải dùng kế: bắt một con rắn hổ mang buộc nó phải mổ
chết một con bò. Thấy có bò chết, diều sà xuống rỉa nhưng mèo ñã rình sẵn,
chộp lấy diều và bắt nó phải nhả viên ngọc. Chó lại giành mèo mang ngọc,
nhưng lại ñánh mất lần thứ ba. Lần này nhờ mưu mèo ñưa mật biếu kiến chúa ñể
kiến tung quân ñi tìm.
Được ngọc trở lại, Cơm Cháy làm cho kẻ thù tan tác, và sau khi thắng lợi,
ñược vua nhường ngôi
1
.
Phần nhiều các dân tộc ở Tây-nguyên ñều có truyện trên nhưng mỗi dân tộc kể
một khác.
Truyện của ñồng bào Ca-tu thì con thuồng luồng thay cho con rắn. Anh chàng
nghèo khổ trong truyện cứu ñược con thuồng luồng con vua Thủy tề bị ñá ñè
phải lưng. Lúc vua Thủy tề trả ơn, nhờ thuồng luồng mách, anh xin vua quyển
sách ước. Có quyển sách màu nhiệm, anh ước ra gạo, ước một con chó giữ nhà
và một con mèo bắt chuột.
Lão chủ làng tình cờ ñến nhà anh lục ñược quyển sách ước bèn ñánh cắp. Mất
sách, anh sai chó và mèo ñi tìm. Cũng như các truyện trên, ñến nơi, mèo buộc
chuột phải tìm sách ước. Tìm thấy rồi hai con vật mang về, nhưng chó lội sông
ñể cho sách ước trôi, bị cá nuốt vào bụng. Hai con vật lại ñến nhà thuyền chài,
xin ruột cá ñể lục tìm. Cuối cùng cũng lấy ñược sách ước ñưa về cho chủ.
Đoạn sau là cuộc chiến ñấu giữa chủ làng và nhân vật chính. Nhờ có sách ước,
anh bắn chết chủ làng và ñồng bọn.
Truyện của ñồng bào Ja-rai (Djarai):
Y Rít kết bạn với một con rắn mà anh cứu khi nó sa vào bẫy của một con hổ.
Rắn là con vua Thủy tề. Rắn cũng rủ anh về thủy phủ, và dặn anh cố xin cho
ñược chiếc quạt thần mà chủ nhân của nó là một cô gái xinh ñẹp. Nhờ quạt thần,
anh trở nên giàu có, có vợ ñẹp tức là nữ thần quạt.
Trong thời gian Y Rít ñi vắng, có vua Y Oéc ñưa quân ñến cướp của cải, kể cả
quạt thần và bắt vợ anh. Y Rít trở về quyết ñi tìm, có cả mèo và chó cùng ñi.
1
Theo Péc-sơ-rông (Percheron). Sách ñã dẫn.
