584
KHO TÀNG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM CỦA NGUYỄN ĐỔNG
CHI
1
Tác phẩm gồm nhiều tập này (trong số ñó 2 tập ñã ñược công bố vào năm
1957 và ñược tái bản vào năm 1961) có tham vọng tập hợp lại phần chính yếu
của cổ tích và truyền thuyết Việt-nam cổ truyền; có thể nói công trình này cũng
tương ñương với những gì Hăng-ri Pua-ra (Henri Pourra) ñã hoàn thành về văn
hóa dân gian của nước Pháp xưa (Kho tàng cổ tích (Trésor des contes), Nhà xuất
bản Ga-li-ma (Gallimard)).
Nhiều tác giả ñương ñại, cả Pháp và Việt-nam, ñã tự ñặt cho mình nhiệm vụ
thu thập và phổ biến truyện cổ Việt-nam, nhưng hình như Nguyễn Đổng Chi là
người ñầu tiên theo ñuổi công việc ấy một cách khoa học và hoàn chỉnh hơn cả.
Tác phẩm của ông gồm ba phần, mà phần thứ nhất và phần thứ ba là hai công
trình nghiên cứu rất bổ ích ñể hiểu và ñánh giá lĩnh vực truyện cổ tích trong văn
chương truyền miệng Việt-nam. Hiện nay, chúng tôi chưa phân tích ñược phần
thứ ba trong tác phẩm của Nguyễn Đổng Chi, phần ñề cập ñến ý nghĩa, giá trị và
những ñặc ñiểm của truyện cổ tích Việt-nam, xét từ quan niệm nghệ thuật văn
chương và tư tưởng triết học: phần thứ ba ấy thuộc tập cuối, tập sẽ ñược công bố
sau. Như vậy, ta hãy phân tích những gì ñã ñược công bố - phần thứ nhất và một
phần của phần thứ hai.
Phần thứ hai của tác phẩm gồm khối lượng những truyện cổ do tác giả chọn ra,
theo những tiêu chuẩn qua ñó có thể phân biệt một cách khá rõ cổ tích với các
thể loại khác trong văn chương truyền miệng. Các tập I và II chứa 80 truyện cổ,
không phải ñược phân loại, mà ñược tập hợp lại dưới một số tiêu ñề, ñể tạo ñiều
kiện dễ dàng cho trình tự trước - sau trong khi ñọc: những truyện giải thích
"nguồn gốc sự vật"; những truyện giải thích gốc gác các thắng cảnh danh tiếng
trong nước (truyền thuyết về ñịa thế và ñịa danh); những truyện ñược rút ra từ
các câu chuyện có thực (và ñã trở nên mẫu mực ñể phân biệt chính với tà, ñồng
thời ñã ñẻ ra một số thành ngữ mang chất ngạn ngữ và tính ẩn dụ); truyền thuyết
tán dương sức mạnh, ñạo ñức hay trí thông minh của các nhân vật lịch sử hoặc
á-lịch sử.
Phần thứ hai này của tác phẩm, tuy mới ñược công bố có một phần, lại rất
ñáng lưu ý vì mang nhiều ưu ñiểm, mà thoạt tiên, khi tác giả kể chuyện, là văn
phong giản dị, linh lợi, vọt lên một mạch, khi thì hài hước, khi lại hiện thực,
hoàn toàn phù hợp với tích truyện ñược kể. Về mặt này, phải công nhận ưu thế
của Nguyễn Đổng Chi so với các tác giả ñương ñại khác cũng viết sưu tập
1
Do Viện Sử học xuất bản thành nhiều tập, Hà-nội, 1961, lần xuất bản thứ hai, hai tập ñã ra
mắt, 221 tr. và 196tr. theo khổ 12.
