607
Hộ quốc phu nhân, nghĩa là bà phu nhân giúp nước. Người ta cũng gọi là Hồ Ly
phu nhân.
1
KHẢO DỊ
Người Nghệ-an có truyền thuyết Núi Phù Lê:
Ở một hòn núi thuộc huyện Hương-sơn (Hà-tĩnh) ngày ấy có một cây ña sống
lâu ñến tám, chín trăm năm, ruột rỗng thành lỗ. Bị giặc Minh ñánh ñuổi, Lê Lợi
chui vào cái lỗ ấy ẩn nấp. Giặc xuỵt chó ñi tìm. Đến cây ña, chó ñánh hơi và sủa
mạnh. Từ trong lỗ bỗng vụt nhảy ra một con chồn. Chó ñuổi theo và giặc cũng
theo chân chó, nhờ vậy Lê Lợi thoát nạn. Khi bước ra khỏi lỗ một quãng thì thấy
có thây một ñàn bà chết. Lê Lợi nghĩ rằng chính người ñàn bà ấy ñã hóa thành
chồn ñể cứu mình, bèn bảo quân chôn cất. Và khi dẹp xong giặc nước, vua
phong cây ña ấy là cây Phù Lê, núi cũng mang tên ấy. Người ñàn bà ñược phong
thần, sau dân lập ñền thờ.
2
Người Nghệ-an còn có một truyện khác cắt nghĩa nguồn gốc cái tên làng Cẩm-
bào (nay thuộc xã Diễn-trường, Diễn-châu, Nghệ-an):
Khi ñánh quân Minh, Lê Lợi có lần bị giặc ñuổi, chạy qua ñây. Lúc này có
một người ñang làm ngoài ñồng. Người ấy bảo: - "Hãy cởi áo bào tôi cứu cho".
Nói xong người ấy ñổi áo cho Lê Lợi. Giặc ñến thấy người mặc áo bào tưởng là
người mà mình ñang tìm bèn giết chết. Còn Lê Lợi thì lẩn vào trong xóm thoát
ñược. Khi lên ngôi vua, ông sai ñặt tên làng ấy là Cẩm-bào ñể nhớ ơn. Nay còn
cái cầu gần ga Yên-lý mang tên ấy.
3
1
Theo Phạm Đình Hổ. Vũ trung tùy bút, ñã dẫn.
2
Theo Bản khai xã Thanh-tân. Cũng có người cho núi này sở dĩ mang tên Phù Lê là do công
lao mẹ con bà Bạch Ngọc, hoàng hậu nhà Trần khai thác ñiền trang ở vùng Hương-sơn, giúp
vua Lê nên có tên ấy.
33
Theo lời kể của người Nghệ-an.
