669
người giỏi võ, cho ngồi vào hòm có ñể sẵn vũ khí. Đoạn, ông sai quân sĩ của
mình giả trang làm dân phu khiêng những hòm ấy qua truông nhà Hồ ra vẻ
khiêng những hòm "của cải" nặng nề. Lại cho người ñánh tiếng có một ông quan
trấn ở ngoài Bắc sắp sửa trẩy về quê với những hòm tư trang quý giá sẽ ñi qua
truông. Bọn cướp ñánh hơi thấy ñây là một cơ hội kiếm ăn hiếm có, bèn rình lúc
ñoàn "dân phu" ñi qua của truông, xông ra ñánh ñuổi, rồi hý hửng khiêng những
cái hòm nặng ấy về tận sào huyệt.
Nhưng khi về ñến nơi thì vừa ñặt xuống thì những cái hòm tự nhiên mở toang,
các võ sĩ ngồi trong ñó cầm vũ khí xông ra ñánh giết bọn cướp một cách bất
ngờ. Đang lúc hoảng hốt chưa kịp ñối phó thì bọn chúng nghe tin phục binh của
triều ñình ở phía ngoài ùn ùn kéo vào ñông như kiến cỏ. Chúng ñành chắp tay
xin tha tội. Nhờ mẹo ñó, Nguyễn Khoa Đăng ñã tóm ñược cả lũ
1
.
Ông cho phiên chế thành ñội ngũ ñi khai khẩn ñất hoang ở nơi biên giới, lập
thành những ñồn ñiền lớn rộng. Sau ñó, ông còn cho chiêu dân lập ấp ở dọc hai
bên truông, làm cho một vùng trước kia là nơi vắng vẻ, trở nên những làng xóm
dân cư ñông ñúc: tiếng xay lúa giã gạo, tiếng gà gáy chó sủa lấn dần tiếng vượn
hú chim kêu. Từ ñó, một vùng núi rừng thành ra yên ổn. Bọn trộm cướp còn lại
ñành phải giải nghệ.
Bởi vậy, người ta có câu: "Truông nhà Hồ nội tán cấm nghiêm" là thế
2
.
KHẢO DỊ
Người miền Bắc có truyện Đồng Đắc:
Đồng Đắc là người huyện Chí-linh, ñậu tiến sĩ làm ñến quận công. Thời kỳ
làm tri huyện huyện Thanh-trì, có người ñến cáo với ông là mình có con trâu bị
người ta lén chặt ñứt mất ñuôi. Ông hỏi: "Có nghi cho ai không?". "Chỉ ngờ cho
một người hàng xóm vì trước ñây có chuyện hiệp hiềm", người ấy ñáp. Ông dặn
nhỏ: "Thế thì hãy về lẳng lặng làm thịt trâu mà ăn, ñừng trình làng, cũng ñừng
nói là quan bảo."
Được ba hôm, bỗng có người dân ñến cáo giác với ông là làng ấy có người lén
lút giết trâu ăn thịt. Quan sai giam giữ hắn lại tra tấn, thì ñúng là thủ phạm chặt
ñuôi trâu.
Có hai người, Giáp và Ất cùng tranh nhau một tấm lụa, ñến kiện với ông. Ông
khám thấy tấm lụa có dấu, hỏi, thì hai người ñều khai dấu tích của tấm lụa giống
1
. Đoạn này theo Hi Long di thặng, trong tạp chí Nam Phong (1929)
2
. Theo Đại-nam liệt truyện tiền biên, quyển 5.
