767
Một truyện khác phổ biến ở miền Nam là truyện Nàng Út có một số tình tiết
giống và khác với truyện Lấy vợ cóc:
Hai vợ chồng nhà nọ hiếm con, hết lời cầu xin ñức Phật ñể có một ñứa. Người
vợ sau ñó tự nhiên có mang và ñẻ ra ở ñằng trán một cô bé bằng ngón tay nên
ñặt tên là Nàng Út. Cho là quái, bố mẹ chỉ những muốn vứt bỏ ñi ñâu cho khuất
mắt. Một hôm, người bố ñưa Út lên rừng sâu, bảo Út ñứng chờ một chỗ, chờ
chặt củi xong thì sẽ mang về. Nhưng sau ñó ông ta theo ñường khác lẻn về, bỏ
con lại. Út cứ chờ bố hết ngày này qua ngày khác. Trước ñó có một con quạ ăn
dưa nhả hạt ở gần chỗ Út ñứng. Hạt mọc thành cây. Út dùng lá dưa như một thứ
mái ñể che sương gió. Cây có quả, Út nâng niu quả dưa, ñịnh bụng dành cho bố.
Bỗng có một hoàng tử ñi săn qua ñấy thấy quả dưa chín bèn hái ăn, quẳng vỏ
lại. Út ăn dưa thừa, tự nhiên có mang, ñẻ ra một ñứa con trai cũng bé xíu như mẹ
nó. Hai mẹ con ở trên cây ña. Sau ñó một hôm nhớ tới quả dưa ăn lần trước,
hoàng tử bèn tìm ñến khu rừng cũ. Trông thấy mẹ con Út, hoàng tử bỏ cả vào
hai túi ñua về cung rồi lấy Út làm vợ. Vua cha thấy thế giận lắm, tìm cách chia
rẽ.
Một hôm vua ra lệnh cho các cung nữ, ai may áo cho vua vừa vặn thì sẽ cho
làm vợ hoàng tử. Bộ quần áo vua mặc vừa vặn và ñẹp nhất là của nàng Út. Vua
lại ra lệnh ai dọn cỗ mà vua nếm thấy ngon thì ñược làm vợ hoàng tử. Cỗ ngon
nhất lại là của Út. Vua lại sai mở hội trong cung thi sắc ñẹp, kén vợ cho hoàng
tử. Trong khi hoàng tử lo lắng thì Út lập ñàn cầu trời. Thần hiện xuống làm cho
nàng lớn lên như người thường, nhan sắc tuyệt vời. Vua hài lòng cho phép
hoàng tử lấy Nàng Út
1
.
Lê Duy Thiện diễn ca truyện Nàng Út có kể lại nàng Út là tiên mà Ngọc
Hoàng cho ñầu thai. Khi sinh ra chỉ bằng con dế. Người bố mang lên nương ñể
lại ở chòi. Có một thái tử nước Triệu ñến tuổi lấy vợ, vua cha ñịnh hỏi công chúa
các nước cho con, lại cho con mở hội kén vợ, chàng ñều không màng. Đi săn
vào chòi Út, thấy quả dưa, thái tử bèn ăn, ăn xong vứt vỏ, ñái vào vỏ rồi trở về.
Út từ chỗ nấp bước ra không biết, ăn phải vỏ dưa có mang sinh ñược một con
trai "to lớn tức thời". Sau ba năm thái tử nhớ chốn cũ lại ñi, thấy ñứa bé giống
mình bèn nhận Út làm vợ, ñưa về cung. Ở ñây cũng có ba cuộc thi như trên. Lần
thi thứ ba, thiên ñình làm cho Út thành người lớn, xinh ñẹp, lại cho một quạt,
một ñàn. Quạt ñàn này khi các nước ñến xâm lăng thì:
... Quạt vào giông tố liền ra.
Đá văng cây ngã xem ñà dữ thay!
... Nghe ñờn (ñàn) liệt quốc suy lòng.
1
Theo Lăng-ñờ (Landes), sách ñã dẫn.
