796
Vợ Sa-pan có mang, chàng ñi vắng, dặn vợ chớ có ñi ñâu. Răng-roa âm mưu
hãm hại Đăm: rủ ñi lấy củi, lấy nước, Đăm ñều lắc ñầu. Nhưng khi rủ ñánh ñi thì
Đăm thích thú ñi ngay. Răng-roa cưa ñứt dây, Đăm văng xuống sông, Răng-roa
lấy quần áo của em mặc vào, lại lấy quả bầu ñộn bụng giả làm Đăm ñể ñược ân
ái với Sa-pan, nhưng không may khi leo thang, quả bầu rơi ra, lộ tẩy.
Sa-pan xuôi dòng tìm vợ, một bà cụ (người vớt ñược vợ) mách cho biết vợ và
con anh hiện ở môt hòn ñảo, hãy về thu dọn nhà cửa ñưa ra ñây mà ở. Sa-pan về
thu dọn, Răng-roa biết ý ñuổi theo ñến bè. Sa-pan bảo về nấu nồi cơm lớn ñưa ñi
ăn ñường, mình sẽ chờ. Đến bờ sông thấy Sa-pan ñã chèo bè ra xa. Răng-roa gào
mãi không ñược, bèn lấy nồi cho xuống nước làm thuyền bơi ñi, chó cũng nhảy
theo người. Nhưng vì chó cạy cơm ăn làm thủng nồi, nước lọt vào dìm y và chó
xuống nước
1
.
3. Truyện Chàng rùa của người Xơ-ñăng
Một ông già góa vợ có mười người con gái, một hôm bằng lòng ñể một con
rùa sửa giúp cái lờ ñơm cá với ñiều kiện gả cho nó một cô ñể làm vợ. Cũng như
các truyện trên, các cô gái của ông ñều từ chối, trừ cô út bằng lòng làm vợ rùa.
Mỗi lần ñến chơi với vợ, rùa ñều hóa thành chàng trai, và căn buồng tự nhiên
sáng rực lên, làm cho các chị tưởng buồng bị cháy kêu cứu ầm ỹ.
Ông già ốm, muốn ăn óc cá, bảo các chàng rể ñi tìm. Chẳng ai lấy ñược cả, chỉ
có rùa lấy ñược mấy nong.
Ông già lại mở cuộc thi trâu rồi thi xây nhà, rùa ñều thắng cuộc, làm cho các
chị vợ ghen tức.
Cũng như các truyện trên, trước khi sang Lào buôn bán, rùa giao cho vợ một
quả trứng, một con dao, ngoài ra còn có một quả dừa. Ở ñây cũng có tình tiết:
mấy chị rủ em ñi lấy củi, rồi mua muối, vợ rùa ñều từ chối, nhưng lại bằng lòng
khi nghe nói rủ chơi ñu. Bị các chị chặt ñu vợ rùa ngã chết, xác văng xuống
sông, bị cá nuốt nhưng lại sống lại và sinh con trong bụng cá. Rồi vợ rùa lấy dao
rạch bụng cá, bế con chui ra. Quả trứng biến thành gà trống, còn quả dừa mọc
thành cây dừa lớn như thổi. Vợ rùa trèo lên, cây cao lên mãi. Ở trên ngọn vợ rùa
nhìn sang ñến tận nước Lào. Nàng bảo gà gọi chồng về. Nghe tiếng gà gáy, rùa
lên ñường về ngay. Trời mưa như trút, phải ẩn dưới cây dừa, rùa vừa kêu ñói thì
cơm trên ngọn rơi xuống, kêu khát thì quả dừa rụng. Hai vợ chồng gặp nhau.
Nghe vợ kể mọi chuyện, rùa bỏ vợ con vào gùi mang về, lại trao cho con một cái
kim, dặn cứ ñâm vào mặt người nào nhòm vào gùi. Thấy gùi nặng, mấy chị vợ
hí hửng ra ñón. Khi nhìn vào gùi bị kim châm vào mắt, ñứa hóa thành chó, ñứa
hóa thành mèo. Về sau chó mèo ấy chuyên giữ nhà cho vợ chồng rùa
2
.
1
Theo Vở quýt chưa dày
2
Theo Truyện cổ dân gian các dân tộc Việt-nam, tập IV, ñã dẫn
