797
4. Chuyện chàng Ca-ñác (ca-ñác = con vật giống cáo) của người Thái.
Một ông vua sinh ñược mười công chúa ñều ñẹp, riêng công chúa cả và công
chúa mười giống nhau như ñúc. Một hôm vua cho mỗi công chúa một chiếc
thuyền, bảo xuôi theo dòng sông, thuyền ai bị kẻ nào cản lại, thì lấy người ấy
làm chồng. Các công chúa ñều lấy ñược chồng ñẹp trai, chỉ có công chúa mười
chở giúp một con ca-ñác sang sông, ñến giữa sông thuyền dừng lại ñành phải lấy
nó làm chồng.
Một hôm vua sai các phò mã vào rừng săn hươu. Ca-ñác lên rừng chỉ leo trèo
hái quả, nhưng cuối ngày ñược con hươu rất lớn, còn chín người kia thì về
không. Lần thứ hai ñi ñánh cá, chỉ có Ca-ñác ñược một gánh cá nặng. Lần thứ ba
ñi chặt gỗ dựng nhà. Nhờ có vua Thủy, Ca-ñác có một ngôi nhà lộng lẫy, ñẹp
hơn cả cung vua.
Thấy lạ vua sai người ñến rình. Khi thấy Ca-ñác trút lốt hóa thành chàng trai
ñẹp, vua sai giấu kín cái lốt, Ca-ñác ñành phải mang hình người. Thấy em rể
ñẹp, công chúa cả có ý cướp chồng của em. Ở ñây truyện xích gần với truyện
Lấy chồng dê. Ca-ñác trước khi ñi vắng cũng giao cho vợ một con dao, một gói
thuốc, dặn khi gặp nạn thì ném gói thuốc ra. Vợ ca-ñác cũng bị chỉ cả chặt ñứt
ñu, văng ra giữa sông, nhờ dao thần và gói thuốc nên xuống ñến cung vua Thủy.
Công chúa cả mặc quần áo giả làm công chúa mười về với ca-ñác. Ca-ñác xuống
sông tìm thấy vợ và ñưa vợ về. Đến nhà làm một bữa tiệc mời vua cha tới dự.
Giữa bữa tiệc, ca-ñác vạch tội chị cả. Xấu hổ, công chúa cả chạy ra cánh ñồng bị
sét ñánh chết, xác hóa thành con niếu nộng (niếu nộng = con bọ giống con bọ
dừa, hay rúc ở bùn.)
1
.
5. Truyện của dân tộc Cao-sơn (Đài-loan) Người ñẻ trứng.
Có hai vợ chồng hiếm hoi, cầu thần Tử-tức, vợ sau ñó có mang sinh ra một
quả trứng. Được một năm trứng biết lăn ra khỏi tổ chơi ñùa. Lên bảy, ñòi ñi
chăn trâu, bảo mẹ bỏ mình vào tai trâu, rồi hò hét, sai trâu ra ñồng theo ý muốn.
Lần khác trứng bảo mẹ buộc dao vào người ñể mình lên rừng ñốn củi. Đến rừng
trứng tách vỏ chui ra thành một cậu con trai, ñốn xong lại chui vào vỏ, rồi về bảo
1
Theo Truyện cổ tích miền núi, ñã dẫn. Cũng như truyện này ñồng bào Thái ở Quỳ-châu
(Nghệ-an) kể hơi khách một ít:
Một chúa ñất sinh chín cô gái. Chúa tuổi già, bảo con ñi tìm chồng trong một ngày cho ñược,
may rủi thế nào phải chịu. Tám chị ñều lấy chồng người chỉ có cô út phải lấy chồng chồn vì ñi
suốt ngày chỉ gặp một con chồn. Truyện cũng có các cuộc thi như truyện trên, nhưng có một
cuộc thi ñầu tiên là ñi múc nước khe. Tám người kia múc về tám vò nước lã, còn rể chồn thì
lấy về một vò mật ong, ñược bố vợ khen là nước ngọt. Cuộc thi cuối cùng là làm mỗi người
một gian nhà. Gian nhà của chồn làm rất ñẹp, vì ñêm lại chồn cởi lốt ra, có những người hầu
thiện nghệ xuất hiện làm nhà rất chóng. Làm xong, thiên ñình ñánh tan 8 gian của mấy chàng
rể kia, chỉ ñể lại nhà của rể chồn, v.v... (Bản khai của Tổng Quỳ-dương).
