798
bố ñưa xe lên rừng chở củi về. Đi làm ñồng cũng vậy. Một hôm trứng chui ra
khỏi vỏ làm ruộng, gặp một cô gái cũng làm ruộng ở gần. Hai bên cùng chuyện
trò hát xướng, dần dần ñâm thương yêu nhau. Trứng ñi dự hội thi vật, lăn dưới
chân mọi người, thấy ai giẫm phải thì kêu tướng lên cho họ tránh. Khi thi chạy,
trứng lăn ra một nơi chui ra khỏi vỏ, rồi về tới ñích trước mọi người.
Cô gái tới nhà hỏi thăm trứng, bố mẹ nói dối mình không có con. Nhưng ở
trong rổ, trứng ñã lên tiếng. Bố mẹ ngượng quá bảo trứng sao không biết xấu hổ,
trứng ñáp: - "Con như thế nào cứ nói như thế ấy, ai yêu thì tới, không yêu thì
thôi". Hôm sau trứng cởi lốt ñi làm ñồng gặp cô gái, cô gái rình biết sự thực, bèn
ñến nhà mách cho bố mẹ trứng biết. Bố mẹ chờ khi con chui ra khỏi vỏ thì lẻn
ñến lấy vỏ giấu ñi. Từ ñó trứng không biến ñược, ñành mang dạng người và cưới
cô gái làm vợ.
6. Truyện của dân tộc Lê (Hải-nam) cũng mang tên Sọ Dừa:
Một bà già sinh ñược năm ñứa con, bốn người ñầu ñều khôi ngô mạnh khỏe,
chỉ có con út như một trái dừa nên ñặt tên Sọ Dừa. Bà ta vứt Sọ Dừa xuống
sông. Một ông lão vót ñược bền ñem về nuôi. Lớn lên Sọ Dừa xin ñi chăn trâu.
Lại xin ñi chặt tre về ñan rổ rá. Con gái ông lão xinh ñẹp mang cơm cho Sọ Dừa
ăn, một hôm nấp một chỗ rình xem thì thấy từ trong trái dừa xuất hiện một
chàng trai trẻ và ñẹp. Cô rất ngạc nhiên và cũng rất vui mừng. Về sau hai người
yêu nhau và lấy nhau, sống rất sung sướng
1
.
Những truyện có mô típ người (nữ) kết hôn với vật (nam) và vật mang hai giai
ñoạn biến hóa: người ñội lốt vật, vật trở thành người là kiểu truyện khá phổ biến
ở nhiều dân tộc. Sau ñây là một số truyện của các dân tộc anh em, hình tượng ñã
thay ñổi ñi nhiều nhưng vẫn còn rõ nét.
Truyện của ñồng bào Ê-ñê Chồng cóc:
Một hôm YRít ñi làm rẫy bắt ñược một con cóc vàng ñem về toan làm thịt.
Nhưng cóc bảo ñể mình sống sẽ giúp chăn gà giữ lúa cho. YRít bèn giữ cóc lại
nuôi bảo trông coi thóc phơi. Cóc làm tròn, vì khi nào sắp mưa cóc ñều biết
trước. Một hôm trời thình lình ñổ mưa, cóc nhờ cô hàng xóm là Hơ-bia chuyển
thóc hộ. Hơ-bia không ñáp nhưng cũng rình xem cóc làm ăn thế nào. Cóc gọi
mãi Hơ-bia không ñược bèn hóa thành một chàng ñẹp khỏe, chuyển thóc trong
một nhoáng là xong. Đoạn trở lại lốt cóc. Từ ñấy Hơ-bia ốm tương tư, bà mẹ tra
gạn mãi, biết con gái mê cóc, mới cho hai bên lấy nhau, chia cho một cái nồi
ñồng ñã rạn rồi ñuổi ñi. Đến một ñám rừng hoang, cóc hóa phép thành một tòa
nhà rất ñẹp có ñủ các thứ của cải, người hầu và súc vật. Hơ-bia thấy vậy liền lẻn
1
Theo Truyện dân gian Trung-quốc, ñã dẫn.
