799
vào xé lốt cóc. Từ ñó cóc giữ mãi hình người và giàu có nhất vùng. Hai vợ
chồng có ñông con cháu
1
.
Truyện của ñồng bào Ja-rai (Djarai) Chàng lợn.
Bà già Pôm ở với cháu gái là Lúi (lúi = út). Một hôm Lúi cùng bà ñi hái bông,
nhân khát ñi tìm nước. Thấy một cái nấm có nước ñái lợn rừng, nàng không
nghe lời bà, uống nước ở cái nấm ấy về nhà tự nhiên có mang, ñẻ ra ñược một
con lợn. Vì xấu hổ cho cháu, bà Pôm chôn lợn nhưng mấy lần ñắp ñất kỹ càng,
về nhà ñã thấy lợn về trước rồi. Nghe tin Lúi ñẻ lợn, pơ-tao là tù trưởng giàu có
ñến xem, bà cháu nói dối nhưng lợn ñã tự khai cho pơ-tao biết. Khi pơ-tao về
không mang lợn theo nhưng thấy lợn nằm gọn trong gùi, mấy lần pơ-tao bắt trả
về cho Lúi nhưng khi về ñến nhà mình, lợn ñã có mặt ở ñấy rồi, pơ-tao ñành
phải nuôi lợn. Pơ-tao có con gái ñẹp là Hơ-bia thường ñi chăn trâu ñàn. Một
hôm bận ñi tát cá, lợn xin ñi chăn thay. Không ngờ lợn chăn giỏi, Hơ-bia ñi rình
thấy lợn lột xác thành một chàng trai tuấn tú, nhưng khi hỏi lợn, lợn làm cách
không biết. Hơ-bia xin cha chuẩn bị lễ cưới ñể lấy chồng - một người mà nàng
chưa chịu nói tên. Đến khi chuẩn bị xong, cha hỏi lấy ai, nàng nói là lấy lợn.
Lợn làm bộ từ chối ñể cho Hơ-bia nằn nì mãi, mới nhận lời. Hôm ăn cưới không
ñi lấy nước kịp ñể ñổ vào rượu cần, lợn chỉ múc một ống nước nhỏ nhưng rót
mãi không hết.
Một hôm dân làng ñi săn, lợn hỏi thì họ giễu cợt, Hơ-bia phải an ủi chồng,
nhưng chuyến ấy dân làng chẳng săn ñược con thịt nào, trừ một con ñã bị hổ ăn
mất một nửa. Đến lượt lợn cùng em vợ ñi săn thì ñược thịt nai phơi ñầy cả một
nhà. Hôm khác dân làng ñi dỗ voi, chỉ dỗ ñược một con voi què. Đến lượt lợn ñi.
Lợn trèo lên ñầu con voi chúa ñàn. Voi chúa chạy và làm ñủ mọi cách nhưng lợn
vẫn không rơi. Sau voi lặn xuống suối một tháng ñể ñuổi lợn, lợn ngâm măng
cho thối bỏ lên ñầu voi, bảo voi nếu lặn lâu thì thối mất ñầu. Voi sờ lên thấy
thối, tưởng thật bèn chịu hàng lợn, ñem cả ñàn voi về. Dân làng từ ñấy mới phục
lợn. Một hôm cùng vợ ñi tắm, lợn nhường mãi không ñược phải tắm trước, Hơ-
bia bèn dấu lốt, lợn ñành phải làm người. Khi Pơ-tao già giao quyền và của cải
cho lợn
2
.
Đồng bào Ba-na (Bahnar) có hai truyện ñều có phần giống với truyện Chàng
lợn vừa kể. Truyện thứ nhất: Nàng Hơ-lúi (Hơ-lúi = út).
Nàng Hơ-lúi mồ côi, chưa chồng, một hôm ñi hái bông với bạn, nhân khát quá
chạy vào rừng tìm nước uống. Tự nhiên có suối nước hiện ra cho nàng giải khát
và tắm, rồi lại biến mất. Từ ñấy có mang bị bà ñuổi lên rừng. Đủ cữ, nàng ñẻ ra
một con cóc. Cóc nghiến răng thì trời chuyển ñộng và có tiếng nói vang lên:
1
Theo Truyện cổ Ban a, ñã dẫn.
2
Theo Truyện cổ dân gian các dân tộc Việt-nam, tập II, ñã dẫn
