832
Về chỗ Long cưỡi ngựa thần ñêm lẻn về với vợ, sáng dậy lại cưỡi vào kinh
làm bài, người Bắc-giang cũng có một truyện dưới dạng thần tích có hình tượng
tương tự.
Ngày ấy có giặc Bắc sang xâm lược, vua sai sứ ñi tìm người tài giỏi cứu nước.
Sứ giả tìm ñược Vũ Thành, người anh hùng ở xã Tùng-linh, huyện Lục-ngạn.
Vũ Thành xin vua một thanh gươm, một con ngựa trắng ñem quân ra trận. Vua
phong là Đầu thượng tướng quân. Nhưng con ngựa vốn có phép thần, nên ñêm
ñêm anh thường lẻn về với vợ, không một ai biết. Người vợ có thai. Mẹ chồng
mắng nàng dâu sao không giữ trinh tiết với chồng. Vợ Vũ Thành ñáp: - "Chồng
con thường ñêm ñêm lẻn về nhà, sáng mai lạl ñi sớm. Nếu mẹ không tin, con xin
giấu gươm của chồng con trình mẹ hay".
Một ñêm, Vũ Thành về nhà, vợ giấu thanh bảo kiếm rồi thay vào một chiếc
gươm gỗ. Khi Vũ Thành giáp trận rút gươm ra chém giặc, không ngờ gươm gỗ
vô dụng bị quân giặc xông lại chém ñứt ñầu. Vũ Thành chỉ còn biết ôm lấy ñầu
phi ngựa về. Đến một nơi nọ gặp một bà lão, bèn hỏi: - "Mất ñầu còn sống ñược
chăng?". Bà lão trả lời: - "Mất ñầu thì chết!". Nghe ñoạn Vũ Thành lăn xuống
ngựa chết
1
.
Cũng dưới dạng thần tích, người Nùng Lạng-sơn kể như sau:
Ngày xưa có một chàng trai ñược mẹ cho ñi học với một thầy ñồ ở làng. Hàng
ngày anh phải chăn ngựa cho thầy. Một hôm con ngựa ấy ñược một ñám mây
trắng phủ, ñẻ ra một con ngựa ñá. Anh trèo lên lưng nó cưỡi chơi, không ngờ ñó
là con ngựa thần, nó bay lên trời, ñưa anh ñi rất xa theo ý muốn, rồi lại trở về
trong phút chốc. Về sau, anh học với một ông thầy khác ở nước ngoài. Nhờ ngựa
thần anh sớm tối ñi về không phí sức.
Một hôm, vợ anh muốn ñùa chơi nên trước khi lên rừng hái củi, giấu kỹ chiếc
giày của anh thường mang. Thấy mặt trời ñã lên cao mà chưa tìm ra giày, anh
liền cưỡi ngựa thần bay lên trời kéo mặt trời xuống, làm ñến ba lần như vậy vẫn
không tìm thấy giày, bất ñắc dĩ anh lấy ñất bùn nặn thành một chiếc giày giả rồi
cưỡi ngựa ñi học. Ở trường, thầy bảo trò: - "Hôm nay mặt trời lên xuống ba lần.
Đó là ñiềm vua (hay trạng) xuất hiện". Sau ñó thầy bảo trò mang lưới ñi ñánh cá
ñể làm thức ăn. Chiếc giày ñất của anh tan ra trong nước. Thầy tức giận cho là
vô lễ bèn chém chết. Anh nhặt ñầu ñặt lên cổ rồi cưỡi ngựa ñá về hỏi mẹ: - "mất
ñầu còn sống ñược chăng?" Mẹ anh cũng ñáp: - "Mất ñầu thì chết!". Anh ném
ñầu xuống ngã ra chết sau khi dặn vợ, ñặt xác mình ở ñầm, mỗi ngày ñốt một
nén hương và nấu một nồi cháo ñể nguội rắc xuống ñầm, ñủ một trăm ngày sẽ
sống lại. Vợ nghe lời, làm ñược chín mươi chín ngày, nhưng ñến ngày thứ một
1
Theo Trịnh Như Tấu. Bắc-giang ñịa chí và Lại-thâm xã thần tích.
