834
do người em nuôi trong chum, hàng ngày nấu cháo ñể nguội ñổ vào. Nhưng mụ
dì ghẻ một hôm ñổ cháo nóng làm sâu chết hết. Sâu hóa thành tre. Anh báo
mộng cho em nếu có ai ñến mua bảo có ñủ một trăm ñồng mới bán. Một hôm
vua ñi chơi bị gãy ñòn cáng, sai người ñến mua tre nhưng chỉ có chín mươi tám
ñồng. Người em không chịu bán nhưng mụ dì ghẻ lại bán. Không ngờ khi chặt
thì Kim Tự và binh mã xuất hiện ñánh cho vua quan thất ñiên bát ñảo. Nhưng vì
còn non nên cuối cùng anh và binh mã cũng ngã xuống chết cả.
Từ ñấy ñến ngày Tết, người ta chặt tre về trồng ñể ghi nhớ hình ảnh Kim Tự.
Truyện Sư tích ong mật sưu tầm ở Tuyên-quang cũng kể gần như trên, chỉ
không thấy hình ảnh ñôi giày. Và ở ñoạn kết, khi binh mã ngã xuống ñều hóa
thành ong, chàng trai là ong chúa, vợ anh hóa thành một loại cây có hoa cho ong
hút mật
1
.
Cả mấy truyện vừa kể, sự tiến triển của hình tượng cùng cách giải thích hình
tượng không ñược lô-gich, chắc người kể chưa nắm ñược cốt truyện cũng như
chủ ñề.
Xem thêm các truyện Tinh con chuột (số 115) và Hà Ô Lôi (số 116).
Về tặng vật "mặt trời" nhiều truyện cổ tích phương Tây dùng khá phổ biến, có
khi không phải "mặt trời" mà là một vật gì ñó (ví dụ chiếc lông) có khả năng
chiếu sáng làm cho ñêm cũng như ngày, v.v... Ở ñây nên ñối chiếu với hình ảnh
của truyện Nợ như chúa Chổm (số 44, tập II), tức là Chổm cầu Thượng ñế kéo
lùi mặt trời lại ñể cho mình làm nốt công việc.
1
Theo Đức Hùng, Phù Ninh, sách ñã dẫn.
