868
thành ñịa ngục và các thầy tu lại sinh ñánh nhau. Cuối cùng gặp một người ñàn
bà nghèo nhờ hỏi vì sao con gái mình không kiếm ñược chồng.
Khi ñến nơi, chúa Trời trả lời cho ông các câu hỏi, rồi cho ông một túi sỏi ñủ
cho ông và vợ làm phúc suốt ñời. Trở về qua chỗ người ñàn bà nghèo, ông trao
cho bà và các cô con gái mỗi người một hòn sỏi. Sỏi hiện thành kim cương, các
cô gái liền kiếm ñược chồng. Đến chỗ nhà dòng, ông bảo thầy cả phải ñem cây
thập tự cho người ñầu bếp và rung tất cả các chuông lên. Quỷ ốp vào người ñầu
bếp, làm hắn chạy trốn và kêu rống. Cả nhà dòng sợ hãi, từ ñó các thầy tu không
ñánh nhau nữa. Đến chỗ ông chúa lâu ñài, ông bảo hạ tường xuống ñất thì ñất sẽ
sinh sản ñược
1
.
Một số truyện khác của Việt-nam dường như xuất phát từ một số hình tượng
chính của truyện Người dân nghèo và Ngọc Hoàng mà phát triển thành, ví dụ
truyện Nhà sư và cá kình (giống với hình tượng người học trò và con ba ba):
Một nhà sư trụ trì ñã lâu năm mà chưa thành chính quả: một hôm mộng thấy
thần linh bảo phải ñi ñến nước Phật ñể tìm một câu tụng niệm, rồi tự mình tụng
lấy thì ñắc dạo. Sư ra ñi với một ñám ñệ tử, nhưng ñường sá gian nguy, các ñệ tử
rơi lại dọc ñường, còn một mình sư vẫn không nản chí. Đến bờ biển không có
thuyền bè nào dám chở. Một con cá kình ngẫu nhiên qua ñó ghé cho sư lên. Biết
sư ñi tìm Phật, cá nhờ hỏi Phật cho một câu. Sư ta nhận lời (nhưng như vậy là
phạm lỗi vì ñáng lý phải ngậm thinh). Cá nói mình ñã sống một nghìn một trăm
năm nay và gần ñây ñể chuộc lỗi lầm cũ, không hề ăn một con tép nhỏ, nhưng
không hiểu sao vẫn chưa thành chính quả. Sư sợ cá bỏ mình dọc ñường (ý nghĩ
ñó là phạm lỗi lần thứ hai) nên tuy biết không thể hỏi ñược nhưng cũng hứa liều
(phạm lỗi lần thứ ba). Cám ơn sư, cá chở ñến tận bờ. Đến nơi, sư nhận ñược của
Phật một quyển kinh trong ñó có câu tụng niệm, nhưng vì lỗi lầm làm mờ ám, sư
chỉ ñọc ñược câu ñầu sách và lặp ñi lặp lại: "Nam-mô-a-di-ñà-phật". Sau ñó sư
bỏ kinh vào ñãy trở về.
Đến bờ biển gặp lại con cá kình cũ. Sư lại trèo lên lưng cho nó chở về. Đến
nơi cá hỏi, sư run rẩy vì lỗi lầm của mình nên ñánh rơi ñãy. Cá tưởng Phật cho
mình bèn nuốt chửng ñãy kinh rồi ñi luôn. Sư bước lên bờ: ñây là ñảo Phú-quốc.
Sư dừng lại ở ñây trụ trì, và sau ñó ghi lên hang núi một câu: "Kẻ ñệ tử ñã ñi
sang Tây-trúc tìm ñược câu tụng niệm là "Nam-mô-a-di-ñà Phật"
2
.
1
Chúng tôi chưa nắm ñược ý nghĩa của tình tiết sau cùng này.
2
Theo Tạp chí Đông-dương tập XIII, số 1 (1910). Một dị bản của truyện này như sau: Một
nhà sư sang Tây-trúc thỉnh kinh, ñến bờ biển không có ñò, nhờ có con rùa nổi lên chở ñi. Dọc
ñường rùa dặn: - "Xin ông hỏi hộ với Phật tại sao tôi cứ phải ở nước mãi khổ lắm". Sư ta nhận
lời. Khi sư quay về lại ñược rùa ñón chở. Đi ñược nửa ñường rùa hỏi về ñiều mình nhờ hỏi hộ.
Sư ñáp: - "À quên". Rùa giận lặn mất, vì thế kinh kệ ướt cả, may có con diều tha kinh lên phơi
phóng. Do câu chuyện này người ta cho rằng rùa bị tội ñội bia. Còn diều thì ñược biểu dương
