890
làng rất thích kéo cả họ hàng và các chúa lân cận lên cầu chơi. Hai vợ chồng lại
làm phép cho cá lặn hết cả. Bọn chúng ñều chết ñuối
1
.
Truyện của ñồng bào Ja-rai (Djarai): Y Rít.
Một tù trưởng bắt một chàng trẻ tuổi tên là Y Rít ñi tìm cô gái ñẹp như tranh
do anh vẽ. Y Rít tìm mãi, ñến nhà một cô con gái tên là Trát Tô, do một con hổ
nhặt ñược ñưa về nuôi kết nghĩa ông cháu. Lúc ấy hổ ñang ñi vắng. Y Rít rủ
nàng theo anh về, Trát Tô bắt một con voi khỏe nhất ra ñi, không quên lấy
những ñồ vật có phép lạ của hổ. Nhưng ñi ñược một chốc, hổ ñã ñuổi kịp. Cô gái
lấy lược phép của hổ cắm xuống thành một rừng trúc. Hổ luồn rừng ñuổi theo:
cô gái trút ống nước phép thành sông. Nhưng rồi hổ cũng vượt qua ñược, bắt Y
Rít ăn thịt, cõng cháu gái về.
Trát Tô xỉa răng cho ông, rơi ra một cục thịt, cục thịt biến thành cây nấm. Từ
nấm lại biến thành Y Rít. Hai người lại rủ nhau trốn nhân ông hổ ñi vắng, lần
này Trát Tô mang theo những vật mầu nhiệm nhất của con hổ. Hổ ñuổi theo, cô
gái ném viên ñá mài làm mọc lên một dãy núi dựng ñứng trơn tuột, hổ trèo
không nổi ñành phải trở lại.
Về ñến nơi, họ ñược bà Y Rít là Iă Pôm cho phép lấy nhau. Tù trưởng bắt Y
Rít phải ñi tìm một bông hoa ñỏ bên kia biển, nếu không ñược sẽ bị mất vợ. Trải
bao gian khổ Y Rít lấy ñược hoa, nhưng bị cá voi nuốt, nhờ dân làng giết cá, mổ
bụng cứu ñược ra. Tù trưởng còn lần lượt bắt chàng phải ñi lấy sữa voi, sữa gấu,
sữa hổ, lấy dây mây rồi lại bắt chàng ñưa cả gia ñình xuống hang sâu ñể lấy
chiêng vàng. "ché" bạc. Sóc, nhím, chuột, chồn giúp chàng trong việc cuối cùng
này và làm cho tù trưởng và gia ñình nó bị chôn dưới ñất
2
.
Truyện Pháp Hoàng tử và con ngựa:
Một ông vua một hôm giao cho hoàng tử chìa khóa và bảo: - "Cha bận ñi vắng
mươi hôm, có ñi xem lâu ñài thì ñừng vào phòng cấm." Hoàng tử ñáp - "Vâng",
nhưng khi còn lại một mình, thì chàng cứ mở cửa phòng cấm vào xem. Thấy
một cái giếng, chàng nhúng thử một ngón tay vào nước. Rút ra, ngón tay vàng
khè, chùi không sạch, chàng ñành buộc giẻ lại, khi vua cha về hỏi: - "Có vào
phòng cấm không?" - "Không" - "Ngón tay làm sao thế?"- "Đứt tay" - "Đưa ñây
xem". Khi biết sự thật, vua than: - "Không tin con thì biết tin ai bây giờ".
Hôm khác vua ñi, lại giao chìa khóa cho hoàng tử. Lần này hoàng tử lại vào
phòng cấm nhúng áo và ñầu vào nước giếng. Trong phòng còn có chuồng ngựa
có hai con. Hoàng tử hỏi một con tên là Mo-rô: - "Một bước ñi ñược mấy dặm?"
Đáp. - "Mười tám dặm". Lại hỏi con kia là Bay-da, nó ñáp: - "Mười lăm dặm".
1
Theo Truyện cổ Ca-tu, sách ñã dẫn.
2
Theo Truyện cổ dân gian các dân tộc Việt-nam, ñã dẫn, tập I.
