936
khoảng rằm tháng Chạp làng mở hội tế thần, xong, bỏ người con gái vào hậu
cung khóa lại, rồi ai về nhà nấy.
Một năm ñến lượt một cô con gái nhà giàu phải làm vật hy sinh. Một anh ăn
trộm qua ñó nghe tiếng khóc lấy làm lạ, chạy vào hỏi mới biết chuyện, bèn phá
cửa vào cùng ngồi với cô, tay thủ sẵn hai con dao găm. Khi rắn thần hiện ra nó
há miệng bằng gàu giai, anh chàng một tay dùng dao chống hàm con rắn, tay kia
cầm dao khác ñâm vào cổ họng. Rắn chết, anh ñưa cô gái về nhà, ñược bố mẹ cô
gả cho làm vợ, ở gửi rể
1
.
Trong Thính văn dị lục có truyện Thần yêu ở xã Thanh-lâm, Thanh-hóa, mỗi
năm cũng phải khấn một gái trinh: cho trai giới, ăn chay, mặc áo quần mới. Lúc
sắp vào lễ mỗi ngày tắm một lần. Ngày lễ chính còn phải có cỗ xôi con lợn cũng
ñưa cả vào ñền khóa lại. Nhưng nhân vật anh hùng ở ñây lại là Gia Long và Lê
Văn Duyệt. Lần ấy qua ñó nghe tiếng khóc, họ vào cởi trói cho cô gái về, rồi
ngồi chén cỗ. Khuya lại, thần tới như một trận cuồng phong nhưng bị những
ñường gươm nên lỉnh mất. Sáng dậy, họ gọi phụ lão làng ấy vào rừng tìm thì
thấy xác một con rắn lớn.
Sơn Nam kể truyện Mãng xà vương Tân-bằng ở làng Tân-bằng, sông Cán-gáo
thuộc U-minh-thượng (Rạch-giá). Để ñược yên ổn, dân làng mỗi năm phải nộp
mạng hai ñứa trẻ. Vào canh ba giờ tý, hai con quái vật từ vịnh Xiêm-la hiện lên,
ñi ñến ñâu làm rung chuyển ñến ñó. Bấy giờ có Nguyễn Hữu Long ngự y cho
nhà vua ñến ñây ñúng vào hôm hiến tế. Ông sai thay hai ñứa trẻ vô tội bằng hai
con chó to béo, cạo lông mổ ruột trong nhồi thuốc mê, ngoài vẽ mặt mũi như
người. Hai con mãng xà tới chén no sau khi giỡn mồi bị thuốc mê ngấm nằm bất
tỉnh. Nhưng ñáng lẽ giết ñi thì ông lại sai ñem sơn bôi vào chúng: một con màu
xanh, một con màu ñỏ. Tỉnh dậy, chúng tưởng lạ, cắn nhau rồi ñuổi nhau chạy
xuống biển, và từ ñấy không trở lại nữa
2
.
Lăng-ñờ (Landes) cũng kể một truyện, nhưng vai trò anh hùng ở ñây lại là bức
tranh Quan Đế:
Ở phủ Kiến-xương có một cô gái mồ côi sống bằng nghề may thuê vá mướn.
Một hôm cô ñi chợ thấy có bán tranh Quan Đế. Bắt chước những người khác, cô
nhịn ăn bỏ tiền mua một bức ñem về mỗi ngày dâng cúng trước khi ăn, ñi ñâu
cũng mang theo.
Một hôm ñi qua làng Nhân-lý, làng này thờ thần Lợn, mỗi năm cũng phải dâng
một người con gái. Cô gái thấy có hội làng, chen vào xem. Bọn hương lý làng
này giả thuê cô làm một số công việc ở ñền trong mấy ngày hội, hứa sẽ trả cho
một số tiền lớn. Đêm lại chúng bỏ cô một mình ở ñền. Cô lấy bức tranh ra treo ở
1
Sưu tầm những bài mới.
2
Theo Sơn Nam. Chuyện xưa tích cũ, tập II
