974
152. HÀ RẦM HÀ RẠC
Ngày xưa, một nhà nọ có hai anh em cha mẹ mất sớm ñể lại một tư cơ cũng
vào hạng khá trong vùng. Từ trước hai người vẫn ở chung với nhau. Ít lâu sau
người anh lấy vợ. Anh bảo em:
- Bây giờ ñã ñến lúc phải chia gia tài ra ñể cho mày học ăn học làm với người
ta.
Đến ngày chia của, anh chìa một tờ giấy, bảo em:
- Của cải của cha mẹ ñể lại chỉ có ba giống: Giống ñực, giống cái và giống
con. Mày bé bỏng nên tao nhường cho mày tất cả những ñồ ñạc giống ñực, còn
giống cái và giống con thì phần tao. Nghe chưa, nếu mày bằng lòng thì ký vào
ñây!
Em ngây thơ tưởng là anh thương thật nên không nghi ngờ gì cả, ký ngay vào
giấy. Cuộc chia của bắt ñầu. Nhưng ñồ vật nào mà chẳng là "cái" hay "con".
Người anh ñếm mãi: "Cái nhà này: của tao, con trâu này: của tao, cái chum này:
của tao, cái cày, cái bừa này: của tao...". Suốt từ sáng ñến chiều những của chìm
của nổi chia ñã sắp vơi mà vẫn chưa có một vật nào thuộc giống ñựa cả. Mãi ñến
lúc trời ñã tối, người em tức mình mới chụp lấy một cây dao rựa dựng ở bờ hè
mà nói rằng:
- Đây là "ñực rựa"
1
thuộc về phần tôi!
Nói xong, vác rựa lùi lũi ñi ra giữa lúc người anh cười ha hả vì thấy mưu kế
của mình ñã ñạt.
Từ ñấy, người em ngày ngày vác rựa vào rừng chặt củi làm kế sinh nhai. Vì
không có nhà ở nên anh ta phải ăn nhờ ở ñậu hết nhà người bà con này qua nhà
người quen khác. Có hôm phải nằm ñình nằm chùa, ngủ cầu ngủ quán như kẻ
cầu bơ cầu bất. Nhưng anh vẫn chăm chỉ làm ăn ñể khỏi phải cái nhục ngửa tay
ăn xin.
Một hôm trăng non vừa mọc, anh ñang ngủ say tỉnh dậy tưởng trời ñã sáng,
bèn vớ lấy rựa ñi miết lên rừng. Đến cửa rừng mới hay là mình nhầm: trời vẫn
còn khuya. Bèn nằm duỗi chân dưới một gốc cây cổ thụ ñợi sáng, nhưng bỗng
dưng ngủ quên lúc nào không hay. Anh chàng không ngờ rằng nơi ñây là chốn
chơi ñùa của một bầy khỉ. Hôm ấy chúng cũng kéo nhau ñến ñấy, nhưng khi
thấy dưới gốc cây có một người lạ nằm thẳng ñuỗn thì ñồ là một thây người;
1
Tiếng "ñực" không dùng làm quán từ như "cái" và "con". Từ Nghệ - Tĩnh trở vào cũng có
nơi có lúc dùng ñể chỉ vật gì to khỏe, bậm bạp, ví dụ: một ñực bò, một ñực rận, một ñực rựa,
v.v...
