992
võ, có hội Chen, trong ngày hội trai gái tha hồ chen nhau (có khi ngã cả xuống
ao) v.v...
1
Trước ñây ở làng Nam-sơn, huyện Võ-giàng còn có ñền thờ Bà Tấm, Bà Cám,
nhân dân thường kiêng tên, gọi gạo tấm là ñớn, cám là bổi (hàng năm có rước
xách).
Chúng tôi cho rằng những tình tiết nói trên là do người ñời sau gán ghép vào
truyện Tấm Cám, làm cho nó có bóng dáng một thần tích, chẳng khác gì một số
tình tiết mà nhân dân vùng Bắc-ninh ghép vào truyện Thánh Gióng (Khảo dị
truyện số 134, tập III).
Ở Nam bộ cũng có lưu hành một truyện Tấm Cám có những tình tiết gần
giống với những tình tiết của truyện Lý triều ñệ tam hoàng hậu sự tích vừa kể.
Sau ñây là nội dung truyện kể ở miền Nam mà Jan-nô (G. Jeanneau), người sưu
tầm sớm nhất ñã ghi ñược ở Mỹ Tho năm 1886:
Có hai vợ chồng sinh hai cô gái Tấm và Cám, là con sinh ñôi. Tấm ñược bố
mẹ chăm nom chiều chuộng rất mực, còn Cám thì bị ñối ñãi như tôi ñòi. Một
hôm người cha cũng giao cho mỗi con một cái giỏ, bảo ñi bắt cá, ai bắt ñược
nhiều hơn thì ñược gọi bằng chị. Cám ñược nhiều hơn, nhưng Tấm bảo ñưa giỏ
cho mình giữ hộ ñể ñi hái rau thơm về kho cá. Cám trở về thì bao nhiêu cá ñã bị
Tấm lấy mất chỉ còn một con bống mú. Do ñó Tấm ñược làm chị. Cũng như
truyện kể ở miền Bắc, Cám ñược thần hiện lên bày cho cách nuôi cá bống mú,
nhưng nuôi ñược ít lâu cá cũng bị Tấm tìm cách bắt ăn thịt. Thần hiện lên bày
cách bỏ xương cá vào hũ chôn xuống ñất, sau sẽ ñược nhiều vật quý. Một con gà
cũng mách cho Cám chỗ vùi xương bống. Sau ba tháng mười ngày, Cám ñào lên
quả ñược áo quần ñẹp và một ñôi giày. Một hôm Cám ñem giày ñi ra ñồng bị
ướt, phải ñem phơi, bỗng một con quạ cắp mất một chiếc ñem bỏ vào cung vua.
Hoàng tử bắt ñược cho rao mời ñàn bà con gái mọi nơi về thử, ai ñi vừa sẽ lấy
làm vợ. Tấm ñược bố mẹ cho ăn mặc ñẹp trẩy kinh, còn Cám thì phải ngồi nhặt
một mớ ñậu và vừng trộn lẫn. Thần cho bồ câu ñến giúp (có người kể con quạ
lần trước tha giày ñến bày cho Cám cách sàng ñể nhặt ñược nhanh). Sau ñó Cám
ñến kinh thử giày, và trở thành vợ hoàng tử.
Một hôm, Cám nghe tin bố ñau nặng bèn về thăm. Thật ra Cám bị lừa, dưới
giường chỗ bố nằm có ñể nhiều tấm bánh ña nướng ñể khi trở mình nghe tiếng
răng rắc. Cám tưởng bố gãy xương thương lắm, khóc rưng rức. Rồi Cám cởi áo
trèo cau theo lời bố. Cây cau bị Tấm chặt gãy, Cám rơi vào hố nước sôi chết.
Nhờ có mặt mũi giống Cám, Tấm mặc áo quần rồi vào cung mà không ai biết, kể
cả hoàng tử, nhưng hoàng tử ngày một nguội lạnh với Tấm. Cám hóa thành chim
1
Tình tiết này theo Đinh Gia Khánh, Sơ bộ tìm hiểu những vấn ñề của truyện cổ tích qua
truyện Tấm Cám.
