994
"rách áo chồng tao". Nghe nói thế, hoàng tử biết mẹ con Thị Cao lừa gạt, bèn hỏi
chim: - "Có phải vợ anh chui vào tay áo". Chim bay ngay vào tay áo.
Truyện không nói ñến những hành vi ñộc ác của Cám và mấy lần tái sinh của
Tấm mà cho rằng Cám thấy chim, biết ñó là chị nó thì sinh ra hối hận, bèn nhảy
xuống giếng chết.
Đuy-mu-chiê (Dumoutier) còn cho biết: người ta thờ chung cả hai cô vào một
ñền ở Lãm-sơn. Những lúc có hạn hán, dân làng ñến ñây cầu ñảo thường
nghiệm
1
.
Đồng bào Chăm-pa có truyện Ca-dong và Ha-lớc.
Truyện này với truyện Tấm Cám (do người miền Nam kể) gần như là một.
Ngày xưa có hai nhà nọ có hai cô gái Ca-dong và Ha-lớc. Ha-lớc là con ñẻ,
còn cô kia là con nuôi. Nhưng hai cô cùng một lứa tuổi như nhau, không ai chịu
nhường ai làm chị. Bà mẹ liền trao cho mỗi cô một cái giỏ bảo ñi bắt cá, ai nhiều
hơn thì ñược làm chị. Ca-dong bắt ñược ñộ nửa giỏ thì mệt, bèn lên bờ nằm ngủ.
Ha-lớc bắt ñược ít, thừa dịp lấy trộm bỏ vào giỏ của mình. Khi Ca-dong dậy, hỏi
ai lấy hết cá, Ha-lớc nói không biết. Biết là Ha-lớc lấy trộm, Ca-dong rất buồn.
Xuống ao lần nữa, cô chỉ bắt ñược cột con cá gia-rốc.
Trở về, Ha-lớc ñược làm chị. Ca-dong không nói gì chỉ nuôi con cá gia-rốc
làm em, vì nghĩ nó cũng trơ trọi như mình. Ngày nào ăn cơm, cô cũng không
quên ñến giếng gọi: "Ơi cá! Lên mà ăn với chị!". Ha-lớc cũng ñến rình và cuối
cùng bắt cá về làm thịt ăn.
Ca-dong mất cá, khóc lóc ngày ñêm. Cô chiêm bao thấy cá kể lại việc bị bắt và
bảo hãy lấy xương bỏ vào gáo dừa ñem chôn ở ngã tư ñường, nơi hàng ngày cô
cho dê qua lại. Ca-dong làm theo lời. Một hôm ñi qua, cô thấy một ñôi giày
vàng. Cô chỉ nhặt ñược một chiếc, còn chiếc kia bị quạ tha ñi mất. Quạ bay ñến
cung thả rơi chiếc giày trước mặt vua. Vua xuống chiếu cho các cô gái ñến ướm
thử, hứa sẽ lấy cô nào ướm thử vừa làm vợ.
Trong khi Ha-lớc soạn sửa ra ñi, thì Ca-dong ñược mẹ giao cho một cuộn chỉ
rối, bắt gỡ. Lại lấy một ñấu vừng trộn lẫn với một ñấu ngô bắt nhặt xong mới
ñược ñi. Ca-dong khóc. Thần hiện ra sai mọi giống chim, mối, kiến, bò cạp, gián
vàng, gián ñỏ ñến nhặt giúp. Xong, Ca-dong lấy chiếc giày gói vào khăn ra ñi
một mình. Trong khi các cô gái giàu có sang trọng "kẻ thì mặt trăng rằm, người
thì vú tròn như quả dưa" chen chúc ướm chân, thì Ca-dong ăn mặc rách rưới chỉ
ñứng nấp bên ngoài cung ñiện. Mọi người ướm xong, không ai vừa chân cả. Vua
hỏi còn ai nữa không? Người hầu cho biết chỉ còn Ca-dong ñứng nấp bên ngoài.
1
Một truyện Tro Bếp An Nam, Tạp chí Nghiên cứu truyền thống dân gian (tiếng Ý) Pa-léc-mơ
(1896).
