999
rắn (Khảo dị truyện số 128, tập III). Đưa về nhà cọc biến mất, chỉ ñể lại hai quả
trứng. Rồi cũng có hai cô gái từ trứng chui ra dọn dẹp, lo cơm canh cho bà lão
mỗi lần bà lão vắng nhà. Bà lão cũng giả tảng ñi vắng, bất chợt nửa ñường lộn
về bắt gặp cả hai cô. Đó là Tua Gia và nàng hầu. Tua Gia bảo bà mời hoàng tử
tới ăn cơm. Hoàng tử bắt phải trải lụa làm ñường ñi. Tua Gia bảo bà trải lá chuối
rồi hóa phép biến thành lụa. Hoàng tử ñến ăn thấy món ăn giống những thứ Tua
Gia dọn cho mình ngày trước nhưng vẫn chưa gặp vợ. Nhờ có con mèo tha cái
ñùi gà, ñứa con ñuổi theo chạy vào buồng thì nhận ra mẹ nó. Hai người gặp lại
nhau. Đoạn sau Tua Gia giả làm cô hàng bánh, bày cho Tua Nhi làm ñỏm bằng
cách nhảy vào nồi nước sôi. Và cũng như hình tượng của các truyện trên, Tua
Gia cũng làm mắm Tua Nhi gửi về cho dì và bố. Một con quạ bay ñến hỏi "ăn
thịt con gái có thơm không?". Mụ sinh nghi, tìm thấy ñầu lâu con, mụ lăn ra
chết. Người bố cũng ñi lang thang chết ở xó rừng
1
.
Ở một truyện khác của Pháp, người mẹ cũng là bà tiên:
Một lãnh chúa góa vợ, có một con gái vì làm việc bên bếp gọi là Tro Bếp. Vợ
kế của lãnh chúa có hai ñứa con, thường cay nghiệt với con chồng. Mẹ ñỡ ñầu
của cô này dặn nàng hễ chúng có sai bảo gì thì làm bộ bắt chấy rồi lén bỏ muối
vào bếp cho nổ lép bép, chúng sẽ ñể yên. Quả nhiên, chúng tưởng là chấy như
sung nên hét lên: - "Chớ có ñến gần chúng tao". Một hôm mẹ con mụ dì ñi dự
hội, Tro Bếp cũng muốn ñi, nhưng mụ ñã ñổ một túi ñậu giữa bếp và bắt nhặt
không ñược sót một hạt. Đang nhặt thì mẹ cô là tiên xuất hiện. Bà dùng ñũa thần
làm cho những hạt ñậu trở về túi. Lại dùng ñũa chạm vào người cô, tự nhiên hóa
thành một cô gái xinh ñẹp, áo quần trang sức ñắt tiền, giày bằng thủy tinh. Bà
dặn con phải về trước khi lễ tan. Cô nghe lời, cho nên khi mẹ con mụ dì ñi về thì
cô ñã làm việc dưới bếp như thường lệ. Chúng khoe với cô là có một cô gái áo
quần ñẹp lắm. Chủ nhật sau lại ñi lễ, mụ dì lại ñổ một túi tro khắp nhà bắt cô hốt
sạch, nhưng bà tiên lại hốt hộ và ban cho mọi thứ ñể ñi dự hội. Hoàng tử gặp,
ñuổi theo cô. Khi bước qua bậc thềm nhà thờ, cô ñánh rơi một chiếc giày, hoàng
tử nhặt ñược, hỏi khắp nơi không ai biết. Bèn sai người ñi từng nhà ướm thử,
hẹn ai vừa thì lấy làm vợ. Hai chị em con mụ dì cũng thử, cô chị ñi không vừa,
cô em cắt bớt gót, cố nhét chân vào. Lúc ñưa cô này ñến nhà thì hoàng tử nghe
một con chim hót vạch rõ sự thật và chỉ chỗ Tro Bếp ở. Mụ dì nói: - "Đừng có
nghe con chim chết tiệt!". Hoàng tử nghe chim hót lần thứ hai bèn tìm ñến thì
gặp Tro Bếp. Cô rút một chiếc giày kia ra ñi vừa vặn. Trước khi hoàng tử rước
cô, bà tiên mẹ cô lại xuất hiện, bà gõ chiếc ñũa, cô có áo ñẹp rực rỡ
2
.
1
Theo Truyện cổ Việt Bắc, ñã dẫn
2
Theo Pha-ra (Pourra) sách ñã dẫn, tập I. Truyện Cô Tro Bếp hay là Chiếc hài cườm pha lê
phổ biến ở châu Âu cũng như ở Pháp lại kể như sau: Có hai chị em cùng cha khác mẹ. Dì ghẻ
bắt con chồng làm việc nặng nhọc. Tuy rách rưới nhưng Tro Bếp (hay Lọ Lem) vẫn xinh ñẹp.
Một hôm hoàng tử mở dạ hội, cho mời những người danh giá tới dự. Hai cô chị ñược mời, ăn
