Lý Thúc thấy cha nói rất phải. Những việc hệ-trọng mà làm cẩu-thả,
thiếu sự cân nhắc thường hỏng việc lại hay gây nhiều hậu-quả tai-hại. Trong
thời gian làm lý-trưởng, Thúc đã có nhiều kinh nghiệm bản thân.
Với tờ sức trên của bọn quan lại thân Pháp, các tay hoạt-động đã gặp
nhiều sự khó-khăn. Dân chúng cũng sợ-sệt, và tại nhiều nơi có rất nhiều vụ
bắt-bớ tình-nghi. Nhiều người bị bắt oan, song vẫn cứ bị nhốt.
Các bọn Chánh-Tổng, hương-lý các nơi muốn lập công, vu-cáo cho
nhiều dân làng mắc phải tai-ương, và nhiều hương-chức đã được dựa vào tờ
sức này để thanh-toán những mối thù riêng của mình.
Lý Thúc mân-mê tờ sức, đọc đi đọc lại những hàng chữ trong đó. Trông
ông như suy-nghĩ đắn-đo lắm.
Ông chép miệng, rồi như ông quyết định một điều gì. Đôi lông mày
ông nhíu lại, mồm ông lẩm-bẩm những điều không ai nghe rõ.
XII
Việc anh đồ Khoan bị bắt giải lên huyện làm cả làng Kim-Đôi sửng-sốt.
Không hiểu tại sao anh đồ lại bị bắt. Xưa nay anh là người hiền-lành
chỉ biết dạy học đem đạo thánh-hiền truyền bá cho đàn em, anh chưa hề làm
điều gì phạm-pháp bao giờ. Thuế-má anh vẫn đóng đủ, phu-phen tạp-dịch
anh vẫn lo tròn phận-sự. Vậy mà anh bị bắt !
Theo lời nhiều người nói, anh bị bắt vì tình-nghi làm cách-mệnh chống
lại triều đình và người Pháp. Nói là danh-nghĩa triều đình, nhưng chính ra
đây là người Pháp. Dù chống triều-đình hay chống Pháp thì điều đó dân làng
cũng thấy rằng anh đồ Khoan bị oan. Anh hiền lành ít giao-du, không hiểu
kẻ nào đang tâm vu-cáo làm hại anh.
Cũng có người nói : « Biết đâu được mà ăn cỗ, những người càng hiền-
lành bao nhiêu, thường khi lại càng làm những việc ghê-gớm bấy nhiêu.
Anh đồ Khoan tuy hiền lành nhưng là người có học, có thể anh thấy-uất ức
vì người Pháp bắt nạt triều-đình và bóc-lột dân nước Nam ta ».
