đại và được áp dụng ở nhiều xã hội “nguyên thủy” như người da đỏ Bắc
Mỹ. Tuy nhiên, nó đã bị mất đi trong thế giới ngày nay. Tất cả chúng ta đã
từng trải qua sự đối thoại - trong những cuộc nói chuyện đặc biệt bắt đầu có
một “cuộc sống của riêng chúng”, hướng chúng ta theo những hướng chưa
từng tưởng tượng hay định trước. Nhưng những kinh nghiệm đó rất hiếm
hoi, một sản phẩm của hoàn cảnh hơn là một nỗ lực hệ thống và áp dụng
nguyên lý.
Nghiên cứu về sau của Bohmlý thuyết và thực hành đối thoại thể hiện
một sự tổng hợp độc đáo của hai dòng trí tuệ chính nằm dưới những
nguyên lý đã nêu ở các chương trước: những hệ thống hay quan điểm toàn
vẹn về tự nhiên, và sự tương tác giữa suy nghĩ và những mô hình bên trong
của chúng ta với những nhận thức và hành động của chúng ta. Bohm nói
“Thuyết lượng tử cho rằng về cơ bản vũ trụ là một thể thống nhất, thậm chí
mặc dù ở mức độ lớn hơn có thể chia cắt nó một cách tương đối thành các
phần tử tồn tại riêng biệt. Cụ thể hơn, điều này nghĩa là ở mức độ chính xác
theo thuyết lượng tử, công cụ quan sát và vật thể được quan sát tham gia
vào lẫn nhau theo một cách tối giản, không thể giảm xuống được nữa. Ở
mức độ đó, không thể phân cắt được sự hiểu biết và hành động”.
Đó là sự hồi tưởng lại một số đặc điểm quan trọng của suy nghĩ hệ
thống, tập trung sự chú ý về cách thức mà những gì xảy ra thường là hệ quả
của những hành động của chính chúng ta theo nhận thức của mình. Những
câu hỏi tương tự được đưa ra bởi Thuyết tương đối, như Bohm đã nêu trong
một quyển sách năm 1965, Thuyết Tương đối Đặc biệt - The Special
Theory of Relativity[5]. Trong quyển sách này, Bohm bắt đầu liên hệ giữa
quan điểm hệ thống và những Mô hình tư duy rõ ràng hơn. Cụ thể là ông
cho rằng mục đích của khoa học không phải là “sự tích lũy kiến thức” (bởi
vì sau cùng tất cả các lý thuyết khoa học đang được chứng minh là sai lầm)
mà thay vào đó là sự sáng tạo ra “bản đồ trí tuệ” (mental maps) hướng dẫn
và định hình nhận thức và hành động của chúng ta, mang đến một “sự tham
gia qua lại giữa tự nhiên và nhận thức” không thay đổi.
