327
sông Hậu, như Ô Môn, có thể lập vườn cây ăn trái, như
phía Cần Thơ (Phong Điền), Bình Thủy, Kế Sách (Sóc
Trăng). Vùng ven sông thường liên lạc dễ dàng với
Campuchia, nơi người Việt đã đến từ trước đời Minh
Mạng, Tự Đức. Khi Pháp đến, việc xuất nhập cảnh khá
đơn giản. Ở núi Sam, bên kinh Vĩnh Tế, từ trước 1935
đã tổ chức hội chợ trâu bò, bán bò thịt, trâu cày bên
Campuchia từ tỉnh Tà Keo.
Có viên chức thú y đến kiểm nghiệm, đề phòng bệnh
toi. Nhưng phần lớn là trâu cày ruộng, vùng đất giồng
ven sông, vàm rạch. Sông Hậu giúp giao lưu dễ dàng
đến vùng sông Lớn (hiểu là sông Cửu Long từ Phnom
Pênh trở lên Lào) dồi dào cây gỗ. Thời Pháp thuộc, cây
gỗ đưa xuống đồng bằng dễ dàng, thuế nhẹ để khuyến
khích việc sản xuất những loại thuyền độc mộc, lớn
nhỏ. Cây sao hạ xuống, sơ chế cho ra vóc, đưa xuống
đồng bằng, nhất là phía Rạch Giá - Cần Thơ để hoàn
chỉnh lại. Cây sao rất bền, chịu đựng nước phèn và mặn
nhưng khi chìm thì khó vớt vì nặng; nhưng kiểu độc mộc
không phải trét với chai (vì xa nguồn dầu chai từ miền
Đông). Ở sông Tiền và sông Hậu khá rộng, tàu thủy từ
Sài Gòn xuống, rồi thẳng lên Campuchia và Biển Hồ
dễ dàng. Nếu ở kinh rạch gần Sài Gòn từ đồng bằng
lên, xảy ra trộm cắp giữa ban ngày, giới thương hồ rất
lo ngại, gọi “bối”, thì phía sông Tiền, sông Hậu trước
sau năm 1930 thường xảy ra những vụ đánh cướp táo
bạo. Chúng dùng ghe nhỏ với bọn lâu la đi kèm theo,
