TRĂNG HUYẾT - Trang 294

TLVĐ khéo lồng vào các tiểu thuyết tình yêu nam nữ những lời kêu gọi yêu
nước, đòi hỏi nhân quyền, nhiệt tình lãng mạn cách mạng. Và như một hệ
quả của kỳ vọng “không thành công thì thành nhân” của các liệt sĩ Việt
Nam Quốc Dân Đảng, họ đã góp phần bồi đắp con đường sáng cho thế hệ
mới, gây được làn sóng ngầm để tạo nên những triền sóng cuồn cuộn
chuẩn bị cho các biến động mùa thu 1945.
Tại Huế, nổi bật là Huỳnh Thúc Kháng với tờ Tiếng Dân phát hành suốt từ
năm 1927 tới 1943. Vợ chồng Đào Duy Anh với Quan Hải tùng thư. Tuy
thế, chương trình cải cách của nam triều bế tắc với sự từ chức thượng thư
đầu triều của Ngô Đình Diệm, và sau đó, người thay thế ông là Phạm
Quỳnh với chủ trương Pháp Việt đề huề và quân chủ lập hiến - trước sự lấn
lướt thô bạo của người Pháp và tinh thần khiếp nhược của quan lại nam
triều - chỉ có giá trị như những tiếng vang cho một niềm ước vọng của
những phần tử theo dân tộc chủ nghĩa, chủ trương tranh đấu ôn hòa.
Những đổi thay ở Paris làm sinh hoạt chính trị tại Sài Gòn rộn rịp hẳn và
trở thành hạt nhân đấu tranh cho cả nước. Nó là nơi qui tụ các thanh niên
và trí thức năng động, các tổ chức sinh hoạt trong khung luật pháp thuộc
địa, tương đối qui củ, có qui chế báo chí thoáng hơn Hà Nội và Huế. Đợt
đầu là 19 sinh viên ở Paris bị Pháp trục xuất vì biểu tình trước điện Elysée
đòi ân xá Nguyễn Thái Học và 12 đồng chí VNQDĐ, trong số người hồi
hương ấy, có những khuôn mặt kiệt xuất như Tạ Thu Thâu, Huỳnh văn
Phương, Phan văn Chánh, Hồ văn Ngà, Trần văn Giàu, Nguyễn văn Tạo...
Rồi tới thế hệ đảng viên CS Đông Dương được Liên Sô đào tạo, lấy vùng
Hóc Môn Bà Điểm làm địa bàn cho các hoạt động nổi, như Lê Hồng
Phong, Hà Huy Tập, T.V. Giàu, N.V. Tạo, Dương Bạch Mai, Nguyễn thị
Minh Khai... Các đảng Lập Hiến của Bùi Quang Chiêu, VNQDĐ Kỳ bộ
Miền nam, Thanh Niên Cao Vọng Đảng của Nguyễn An Ninh và sự manh
nha thành lập các giáo phái nhập cuộc chính trị như Cao Đài, Hòa Hảo.
Nhưng nổi bật hơn hết là tờ báo La Lutte - Tranh Đấu - của khuynh hướng
CS Quốc tế Đệ tứ dưới danh xưng Tân tả Phái như Nguyễn An Ninh, T.T.
Thâu, Phan văn Hùm, Trần văn Thạch... kết hợp với một số nhân sĩ độc lập
và đảng viên CS Quốc tế Đệ tam. Đây là cuộc kết hợp độc nhất vô nhị trên