TRĂNG HUYẾT - Trang 297

Giữa tất cả những tiếng đời huyên náo và rộn ràng ấy, Joseph bắt gặp thấp
thoáng sau cánh cửa hé một bàn thờ lung linh ánh nến, bên trên an vị mấy
pho tượng Phật bằng đồng và bài vị tổ tiên. Anh dừng chân nhìn vào và
thấy một người An Nam khoác áo thụng bằng lụa màu lam, râu cằm lưa
thưa, đang thắp hương rồi bắt đầu tụng thời kinh tối. Vẻ mặt chan hòa an
tĩnh và tràn đầy cung kính của ông lão khi phủ phục hình hài mảnh khảnh
xuống mặt chiếu khiến tâm trí Joseph bỗng nhớ lại, một cách sống động,
cuộc lễ khấu đầu bày tỏ lòng trung quân trong ngày Tết Nguyên đán thuở
nào anh đã cùng mẹ chứng kiến tại Điện Thái Hoà ở cố đô Huế.
Tới lúc này Joseph hiểu rõ hơn bao giờ hết rằng trí óc non nớt mười lăm
tuổi của mình đã chịu ảnh hưởng sâu đậm biết bao bởi những nếm trải
trong chuyến đầu tiên ghé lại xứ sở này. Đột nhiên anh nhận ra, một cách
sắc nét, rằng chính đôi ba phút ngất ngây bên ngai vàng của Hoàng đế Khải
Định đã khiến anh không thể nào chấp nhận cuộc sống quân ngũ theo ý
muốn của cha mình. Các cảnh tượng ngoại lai Á Đông tại kinh thành xưa
cũ của An Nam đã như những liều thuốc kích thích xông thẳng lên não anh.
Rồi chúng lắng xuống và đọng lại trong tâm tư khiến lòng mê say lịch sử
trước đó của anh tự nó đặt trọng tâm và cố định vào phương Đông. Có lẽ
nhờ thế, anh được tuyển vào đại học Harvard, nối tiếp bước chân người anh
đã khuất.
Tối nay Joseph cũng nhận ra rằng việc mình quyết định chọn chuyên đề
lịch sử Á Đông chỉ có thể phát xuất từ khoảnh khắc tiếp xúc với một trong
những nghi lễ đẹp mắt của nước An Nam có quá khứ nhuốm đầy tinh thần
Khổng Mạnh. Anh học ngôn ngữ Trung Hoa để có thể làm việc trên bản
nguyên văn của những tài liệu thời cổ và của những hoàng đế vĩ đại thuộc
các triều đại Hán Đường Tống Nguyên Minh và Thanh, những người trước
đó anh đã đọc rất kỹ. Rõ ràng, tất cả những gì tái hiện trong con mắt tâm trí
của Joseph chỉ là các biến thái từ hình ảnh được điểm trang bằng châu ngọc
của Khải Định, vị quốc chủû ngồi trên ngai vàng lộng lẫy khi anh vào quan
chiêm Điện Thái Hòa mười một năm về trước.
Sau khi ra trường, nỗi ám ảnh dai dẳng về vấn đề đó đã đẩy Joseph vào một
công trình nghiên cứu sâu xa hơn. Anh bảo vệ xong luận án tốt nghiệp tiến