Đào VănLật nghiêm nét mặt, càng nói càng tỏ vẻ trầm trọng:
- Vào dịp Tết năm 1930, tôi quyết định dâng hiến trọn đời mình cho cuộc
chiến đấu giải phóng tổ quốc khỏi bàn tay bọn Pháp. Sau đó tôi bị bắt trong
cuộc nổi dậy ở mạn bắc Trung kỳ và trải qua năm năm trong ngục tối nơi
đảo Côn Lôn. Sự huấn nhục đó càng khiến tôi không thể nào để yên cho
nước Pháp tiếp tục đô hộ dân tộc tôi. Sau khi được phóng thích, dù gian
khổ tới mấy đi nữa, tôi tiếp tục cuộc chiến đấu.
Lật dừng lại, hít vào một hơi thật sâu để lấy lại điềm tĩnh:
- Chắc anh cũng biết, những năm tháng này thật cam go. Lúc mới bắt đầu
cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai, dù bọn Pháp đã dâng nộp Đông
Dương cho bọn Nhật nhưng Tokyo vẫn cho phép bọn Pháp tiếp tục đàn áp
những người đấu tranh cho quốc gia dân tộc. Chúng tàn sát sáu ngàn đồng
bào chúng tôi trong các cuộc hành quân giết chóc ở Nam bộ và đốt cháy
nhiều làng mạc ra tro than. Trong khi quí quốc và phần còn lại của thế giới
bên ngoài lâm chiến với Nhật và Đức thì tại đây, các chủ nhân ông thực dân
Pháp vẫn tiếp tục đối xử với chúng tôi theo cung cách họ từng đối xử suốt
tám mươi năm qua. Thực tế, một cổ chúng tôi chịu tới hai tròng Pháp và
Nhật. Đó là lý do tại sao Việt Minh được phục hoạt từ năm 1941, chỉ để
thực hiện hữu hiệu lý tưởng đánh Nhật và đuổi Pháp.
Trong khi Lật nói, Joseph trông thấy người An Nam gầy gò thường đến
thăm anh mỗi tối, lúc này từ một hang động đang nhô mình ra chỗ đất trống
bên dưới tảng đá anh nằm. Ông đội chiếc mũ cối móp méo làm bằng ruột
bần, mặc bộ quần áo dày bằng vải ka-ki nâu bạc màu, tay cầm gậy trúc.
Joseph nhìn ông lần bước tới bên bờ một con suối nhỏ chảy ngang sào
huyệt và bắt đầu cởi áo xăn quần.
Nhìn theo ánh mắt của Joseph, Lật nói:
- Sáng nào cụ cũng tắm trong nước suối lạnh như nước đá và tập thể dục
mười phút trước khi ngồi vào bàn làm việc. Khí hậu và đời sống nơi rừng
núi này rất khắc nghiệt. Bằng kỷ luật tự giác, cụ làm gương cho tất cả
chúng tôi.
Ngay dưới chân tảng đá, lòng suối phình ra thành một chuỗi ao nhỏ. Dọc
hai bên bờ suối, nhiều phiến đá tuyệt đẹp nổi lên chênh vênh và buông