[43]
Ý nói Zôia còn đang tức giận lắm.
[44]
[45]
Chamberlain: chính khách Anh (1869-1940), một trong những người chủ xướng của
phong trào đế quốc chủ nghĩa.
[46]
[47]
Pháp văn: từ thời đại đồ dùng bằng đá. Thời kỳ tiền sử mà loài người mới chỉ biết đẽo đá
là đồ dùng.
[48]
[49]
Nói mục sư nghèo, đi chợ không có tiền mua gì được, nên không vui.
[50]
Thần Thủy-tinh hay Mecquya (Mercure): Con Thiên vương Jupite, sứ giả của các thiên
thần, trong thần thoại Hy-lạp. Được hình dung có đôi cánh nhỏ ở mỗi bên gót chân. Ở đây chỉ các đội
viên được các đội sai phái đi các việc.
[51]
Lễ biến dạng hay biến dung của Cơ-đốc giáo, vào ngày mồng 6 tháng 8, kỷ niệm việc
Chúa Giê-xu hiển hiện trong hào quang rực rỡ cho ba tông đồ được thấy ở trên núi Thabor.
[52]
Pháp văn: salopeite, quần áo mặc ngoài để làm việc cho khỏi bẩn quần áo trong.
[53]
Lapô muốn nhắc tới chuyện Vetkôpxki đi du lịch tới hòn “Lạy-Chúa-cho-qua” (xem
chương 2)
[54]
Một hội kín có tính cách vừa tôn giáo vừa chính trị, rải rác ở nhiều nơi trên thế giới từ thế
kỷ 18; khi nhập hội các hội viên phải qua nhiều nghi lễ khai tâm, như L.Tônxtôi đã tỏ trong Chiến
tranh và hòa bình, khi Pie vào hội đó.
