Sách in là Tấn Hiếu công, tôi sửa lại thành Tấn Hiến công theo phần III,
chương 36. (Goldfish).
Tức tiết “Lật ngược chế độ tôn ti của Khổng”, bắt đầu từ trang103, chứ
không phải trang 71. (Goldfish).
Chúng tôi chưa chắc những lời đó thực của Lão tử. [Chú thích này đặt
sau mấy chữ “coi phần I, ch.II, tiết C” thì hợp lí hơn vì trong tiết C đó, cụ
Nguyễn Hiến Lê sau khi nêu ra mấy chỗ mâu thuẫn, cụ kết luận: “Điều đó
chứng tỏ rằng Đạo Đức kinh có nhiều chỗ do người đười sau thêm vào”.
(Goldfish)].
Uyên Minh là tên hiệu của Đào Tiềm. (Goldfish).
Xem bản dịch Sống đẹp của Nguyễn Hiến Lê, NXB Văn hoá, 1993.
Trong cuốn Khổng tử, cụ Nguyễn Hiến Lê giảng “Người có nước, có
nhà” (hữu quốc, hữu gia) như sau: Người có nước tức vua, người có nhà tức
các quan đại phu, chủ các ấp phong. (Goldfish).
Các bạn có thể xem bản dịch ra tiếng Pháp của J.L.L. Duyvendak tại
http://www.restaurant-chinois.com/dossier-tao-to-kin-le-livre-de-la-voie-et-
Tức Đào Tiềm (365–427). Goldfish.
Chữ từ ở đây là chữ thuỷ {始} (xưa 2 chữ đó đọc như nhau). Bất từ là
bất vi thuỷ. Vương Bật giảng là can thiệp vào, tức vô vi. [Câu “vạn vật tác
yên
nhi
bất
từ”
萬物作焉⽽不辭,
trang
http://wenwen.soso.com/z/q215774534.htm
chép là “vạn vật tác yên nhi bất
thuỷ 萬物作焉⽽不始. (Goldfish)].
