thẫm, cuốn kia được đóng ở Herat với cái bìa sơn mài đen theo kiểu Trung
Hoa - chúng có những trang quá giống nhau đến độ ban đầu tôi nghĩ chúng
là những bản sao chép. Trong khi đang cố xác định cuốn nào là bản gốc
cuốn nào là bản sao, tôi nghiên cứu tên họ của những nhà thư pháp trên
trang lai lịch ở cuối sách, tìm những chữ ký ẩn giấu, và cuối cùng nhận ra
với một cái rùng mình, rằng hai pho sao chép tác phẩm của Nizami này là
những cuốn sách huyền thoại mà thầy Sheikh Ali ở Tabriz đã làm, một cuốn
cho vua Jihan của xứ Garagoýunly, còn cuốn kia cho vua Uzyn Hasan của
Akgoýunly. Sau khi bị vua Garagoýunly đâm mù mắt để ngăn không cho
ông làm một phiên bản khác của cuốn sách này, nhà họa sĩ bậc thầy vĩ đại
ấy đã đến nương náu ở bên vua Akgoýunly và làm ra một bản sao tuyệt hảo
hơn theo ký ức. Những bức tranh trong cuốn sách huyền thoại thứ hai này,
được làm khi ông đã mù, nhìn đơn giản hơn và thuần khiết hơn, trong khi
màu sắc trong cuốn thứ nhất sống động và mạnh mẽ hơn, đã nhắc tôi nhớ
rằng ký ức của người mù phơi bày sự đơn giản trần trụi của cuộc sống
nhưng cũng làm giảm bớt sức sống của nó.
Vì chính tôi là một bậc thầy vĩ đại đích thực, đã được thừa nhận bởi
Allah, người thấy và biết tất cả, nên tôi biết một ngày nào đó tôi sẽ bị mù,
nhưng đây có phải là điều tôi đang muốn không? Do cảm nhận được sự
hiện diện rất gần của Người trong bóng tối khủng khiếp và tuyệt vời của
Quốc khố bừa bộn này cho nên, như một người đã bị kết án muốn nhìn cuộc
đời lần cuối trước khi bị xử trảm, tôi hỏi Người: "Xin cho con được phép
xem tất cả tranh minh họa này và ngắm chúng đến thỏa thuê." Khi tôi lật
các trang, bằng sức mạnh của sự thông thái khôn lường của Thượng đế, tôi
thường tình cờ gặp những truyền thuyết và những vấn đề về kiếp mù. Trong
cảnh nổi tiếng thể hiện Shirin trong chuyến đi dạo ngoại thành đã phải lòng
Husrev sau khi thấy bức tranh vẽ chàng treo trên nhánh cây tiêu huyền,
Sheikh Ali Riza xứ Shiraz đã vẽ tất cả lá của cội cây từng chiếc một, để
chúng lấp đầy cả bầu trời. Để trả lời một tên ngốc, kẻ đã xem tác phẩm và
bình luận rằng chủ đề thực sự của bức họa không phải là cây tiêu huyền,
Sheikh Ali trả lời rằng chủ đề thực sự cũng không phải là tình yêu mãnh liệt
