hùng của Alexander vốn gồm người Khazar, người Ai Cập, người Berber và
người Ẳ Rập, tất cả được trang bị áo giáp, khiên sắt, những thanh gươm
thượng hạng và mũ trụ lấp lánh; trong con ngựa huyền thoại vốn đã giết vua
Yazdgird - mũi ông ta chảy máu không ngừng do bị thần thánh trừng phạt vì
dám nổi loạn chống lại sự an bài của Thượng đế - bằng cách giẫm đạp lên
ông ta bên bờ hồ nước trong xanh mà thứ nước hồi sinh của nó đã làm giảm
nhẹ nỗi muộn phiền của ông ta; và giữa hàng trăm con ngựa hoàn hảo và bí
ẩn do sáu hay bảy nhà tiểu họa vẽ, tất cả đều không thấy. Nhưng, trước mắt
vẫn còn hơn một ngày nữa để tôi nghiên cứu những cuốn sách khác trong
Quốc khố.
2. Có một lời khẳng định vốn đã trở thành đề tài bàn tán dai dẳng trong
đám họa sĩ bậc thầy suốt hai mươi lăm năm qua: được Đức vua cho phép,
một nhà minh họa đã vào Quốc khố ở thâm cung này, tìm thấy cuốn sách kỳ
vĩ đó, giở ra và, dưới ánh nến, sao vào sổ ghi chép của anh ta những mẫu
mực về ngựa, cây, mây, hoạt chim, vườn, những cảnh chiến trận và tình yêu
tuyệt đẹp để sau này sử dụng cho tác phẩm của mình... Mỗi khi có họa sĩ
nào tạo ra một tác phẩm khác thường và gây kinh ngạc, thì lòng ghen tỵ liền
đẻ ra loại chuyện tầm phào như thế ở những họa sĩ khác, những kẻ luôn tìm
cách rẻ rúng bức tranh, coi nó chẳng gì hơn một tác phẩm Ba Tư ở Tabriz.
Hồi đó Tabriz chưa thuộc lãnh thổ Ottoman. Khi lời vu khống như thế nhắm
vào tôi, tôi cảm thấy giận dữ một cách chính đáng, nhưng lại thầm tự hào
nhưng khi tôi nghe lời buộc tội như thế về người khác, thì tôi tin nó ngay.
Bây giờ tôi buồn rầu nhận ra rằng, một cách kỳ lạ nào đó, bốn nhà tiểu họa
chúng tôi, những kẻ từng được xem pho sách này từ hai mươi lăm năm
trước, đã khắc sâu những hình ảnh trong đó vào ký ức, và từ đó trở đi chúng
tôi chỉ nhớ lại, biến cải và vẽ chúng vào những cuốn sách làm cho Đức vua.
Tinh thần tôi đã sa sút, không phải bởi sự tàn nhẫn của những vị vua quá đa
nghi vốn sẽ không bao giờ lấy những cuốn sách như thế ra khỏi kho báu của
họ cho chúng tôi xem. mà bởi sự nhỏ hẹp của thế giới hội họa của chính
chúng tôi. Liệu có phải là những bậc thầy vĩ đại của Herat hay những bậc
