Giống như một người thầy đích thực đã quen với việc chăm sóc thợ học
việc, ông nắm tay tôi theo một kiểu trấn an. "Những kẻ như chúng ta không
có chọn lựa nào ngoài việc cố nhìn thế giới theo cách Thượng đế nhìn và
chấp nhận sự phán xét của Người," ông nói. "Và ở đây, giữa những bức
tranh và của cải này, ta có cảm giác rõ rệt rằng hai việc này đang bắt đầu
quy về một điểm: Khi chúng ta tới gần cách nhìn thế giới của Thượng đế,
thì sự phán xét của Người cũng tới gần chúng ta. Xem đây, cây kim mà
Thầy Bihzad dùng để tự đâm mù mình..."
Sư phụ Osman lạnh lùng kể câu chuyện về cây kim, và tôi xem xét kỹ
đầu mũi cực nhọn của vật thể đáng ghét này dưới chiếc kính lúp mà ông đã
hạ thấp để tôi thấy rõ hơn, một màng màu hồng phủ đầu kim. "Những bậc
thầy xưa sẽ chịu sự dằn vặt của lương tâm vì họ đã thay đổi tài năng, màu
sắc và phương pháp của mình," Sư phụ Osman nói. "Họ cho rằng thật đáng
hổ thẹn khi một ngày nào đó ta nhìn thế giới như một vị vua phương Đông
đã ra lệnh, rồi kế đó như một vị vua phương Tây ra lệnh - y như cách nhìn
của những họa sĩ thời nay vậy. Đôi mắt ông không nhìn vào mắt tôi mà
cũng không nhìn vào trang giấy trước mặt. Có vẻ như ông đang nhìn vào
cõi trắng toát xa xôi không thể đạt tới. Trên một trang của cuốn Shahnameh
nằm mở trước mặt ông, quân Ba Tư và Turnania đang đánh nhau dữ dội.
Khi những con ngựa xáp chiến, những chiến binh anh hùng giận dữ rút
gươm và tàn sát nhau với sắc thái và niềm vui như lễ hội, áo giáp của họ bị
ngọn giáo của kỵ binh đâm thủng, đầu và tay họ bị chặt rời, xác họ bị xả đôi
phơi khắp chiến trường.
"Khi những bậc thầy vĩ đại thời xưa buộc phải chấp nhận phong cách
của những kẻ chiến thắng và bắt chước các nhà tiểu họa của họ, họ bảo toàn
danh dự bằng cách dũng cảm dùng một cây kim tự đâm mù mắt. Phải, trước
khi bóng tối nguyên tuyền của Thượng đế phủ lên đôi mắt họ như một phần
thưởng thần thánh, họ đã nhìn chằm chằm một kiệt tác trong nhiều giờ hoặc
thậm chí nhiều ngày không nghỉ, và bởi họ ngang bướng nhìn với cái đầu
cúi thấp, nên ý nghĩa và thế giới của những bức tranh đó - lấm tấm máu nhỏ
