tiểu họa: Những sinh vật kỳ quặc trông giống các âm hồn và bọn khổng lồ
mà những bậc thầy Herat xưa và các họa sĩ của pho Shahnameh thường vẽ;
nhưng tài mỉa mai của nhà tiểu họa này làm chúng trông độc ác, hung hãn
và có hình dạng giống con người hơn. Chúng tôi bật cười khi nhìn những
ma quỷ ghê sợ này, vóc dáng to bằng cỡ con người nhưng thân thể xấu xí,
sừng có nhánh, đuôi mèo. Khi tôi lật các trang, những ma quỷ trần truồng
này, chân mày rậm, mặt tròn, mắt lồi, răng nhọn, móng sắc và da nhăn nheo
đen sạm như người già, đã bắt đầu cắn và đánh nhau, ăn cắp một con ngựa
khổng lồ mà hiến tế cho các thần linh của chúng, nhảy nhót, chơi đùa, đốn
hạ cây cối, bắt cóc những công chúa xinh đẹp đang ngồi kiệu, cầm tù những
con rồng và cướp bóc châu báu. Tôi đề cập rằng trong cuốn sách này, vốn
đã chứng kiến phong cách của nhiều cây cọ khác nhau, nhà tiểu họa có tên
Kara Kalem, người đã vẽ bọn ma quỷ này, cũng vẽ những tín đồ khổ tu
Kalenderi đầu cạo trọc, quần áo rách bươm, mang lòi tói và gậy sắt, và Sư
phụ Osman bảo tôi lặp lại từng điểm tương đồng giữa hai nhóm đó, lắng
nghe kỹ những lời tôi nói.
"Rạch cánh mũi ngựa để chúng dễ thở hơn và đi xa hơn là một tục lệ của
người Mông Cổ xưa", cuối cùng ông nói. "Quân đội của Hốt Liệt Ngột đã
chinh phục cả Ẳ Rập, Ba Tư và Trung Hoa trên lưng ngựa. Khi họ vào
Baghdad, tàn sát dân chúng, cướp bóc và ném tất cả sách vở xuống sông
Tigris như chúng ta biết, Ibn Shakir, nhà thư pháp lừng danh, sau đó còn là
nhà minh họa, đã chạy khỏi thành phố và thoát được vụ tàn sát này, ông đi
về phương bắc ngược con đường mà vó ngựa Mông Cổ đã đến, thay vì về
phương nam cùng mọi người khác. Vào thời điểm đó không ai vẽ tranh
minh họa bởi điều đó bị kinh Koran cấm, và không ai quan tâm đến các họa
sĩ. Chúng ta có được những bí quyết lớn lao nhất trong nghề nghiệp cao quý
này là nhờ vào Ibn Shakir, thánh bảo trợ và thầy của mọi nhà tiểu họa: như
cách nhìn thế giới từ một ngọn tháp, sự bất biến của đường chân trời dù hữu
hình hay vô hình, và việc mô tả tất cả mọi thứ từ đám mây đến loài côn
trùng theo cách mà người Trung Hoa đã mường tượng ra, bằng những màu
sắc sống động và tươi tắn. Ta nghe nói rằng ông ta đã chú ý quan sát cánh
