này của ta đều trống rỗng. Nhưng ngược lại, nếu bất kỳ nơi đâu ta cũng chỉ phải
làm việc với những hiện tượng thôi, thì không chỉ có thể mà còn tất yếu là: một
số khái niệm tiên nghiệm nào đó phải đi trước nhận thức thường nghiệm về đối
tượng. Vì, với tư cách là những hiện tượng, chúng tạo nên một đối tượng chỉ đơn
thuần tồn tại ở bên trong ta, bởi không thể gặp được một sự biến thái đơn thuần
nào của cảm năng của ta lại ở bên ngoài ta (1). Nay chính bản thân biểu tượng
này đã diễn đạt một cách tất yếu rằng: mọi hiện tượng này, do đó, mọi đối tượng
mà ta có thể tiếp xúc đều ở bên trong ta, tức đều là các quy định của bản ngã
đồng nhất của tôi, là một sự thống nhất trọn vẹn của chúng trong cùng một Thông
giác. Nhưng trong sự thống nhất này của ý thức khả hữu tồn tại cả mô thức của
mọi nhận thức về đối tượng (qua đó cái đa tạp được suy tưởng như thuộc về một
đối tượng). Vì thế, phương cách làm thế nào để cái đa tạp của biểu tượng cảm
tính (trực quan) thuộc về một ý thức đi trước mọi nhận thức về đối tượng, tức là
đi trước mô thức trí tuệ [các phạm trù] của nhận thức và bản thân phương cách
này tạo ra một nhận thức hình thức về mọi đối tượng một cách tiên nghiệm nói
chung, trong chừng mực các đối tượng được suy tưởng (các phạm trù) (2). Sự
tổng hợp các đối tượng thông qua trí tưởng tượng thuần tuý và sự thống nhất mọi
biểu tượng trong mối quan hệ với Thông giác nguyên thuỷ đi trước mọi nhận thức
thường nghiệm. Vậy, các khái niệm thuần tuý của giác tính sở dĩ có thể có một
cách tiên nghiệm, và thậm chí là tất yếu trong quan hệ với kinh nghiệm là vì nhận
thức của ta không làm việc với gì khác hơn là với những hiện tượng, mà khả thể
của chúng nằm ở trong bản thân ta; sự nối kết và thống nhất của chúng (trong
biểu tượng về một đối tượng) chỉ đơn thuần được bắt gặp ở trong ta; do đó, các
khái niệm thuần tuý của giác tính phải đi trước mọi kinh nghiệm và chính chúng
mới làm cho mọi kinh nghiệm-về mặt mô thức-có thể có được. Và sự diễn dịch
của chúng ta về các phạm trù (3) cũng đã được tiến hành từ cơ sở này,-cơ sở duy
nhất có thể có được trong mọi cơ sở khả hữu.
KANT, Phê phán lý tính thuần tuý, Phân tích pháp các
khái niệm, Ch.II.
1. Các hiện tượng là những trạng thái ý thức xác định, những ý thức thường
nghiệm.
