đi liền với cái kia. Khi đã quan sát nhiều trường hợp loại ấy, hắn ta mới phán
đoán là chúng có liên hệ. Vậy có gì thay đổi để phát sinh ra cái ý tưởng mới liên
hệ ấy? Chẳng có gì cả, trừ ra bấy giờ hắn cảm thấy là những biến cố ấy liên kết
với nhau trong trí tưởng tượng hắn và có thể đoán trước hiện hữu của một cái do
sự xuất hiện của cái kia.
David HUME, Tra vấn về trí tuệ con người, Q.I.
KHẢO LUẬN VỀ NHÂN TÍNH (Traité de la Nature Humaine)
Đồng nhất tính của bản ngã (l’ identité du moi)
"Tinh thần chẳng là gì khác ngoài một tập hợp những tri giác khác nhau được hợp
nhất với nhau bằng một số tương quan". Muốn tìm lại, trong dòng kế tục của
những tri giác, một cái gì bất biến, nền tảng - nhuốm màu sắc siêu hình, huyền bí
- quả là một điều huyễn tưởng, một chuyện hư cấu mà người ta tìm thấy trong
những cuộc tranh luận về đồng nhất tính của các đối tượng vật chất.
Một số triết gia tưởng tượng rằng chúng ta luôn nhận thức tường tận về điều
chúng ta gọi là bản ngã của chúng ta; rằng chúng ta cảm thấy sự hiện hữu của nó
và tính liên tục hiện hữu của nó; và hơn cả tính hiển nhiên của một chứng minh,
chúng ta tin chắc vào cả tính đồng nhất hoàn hảo lẫn tính đơn giản của nó. cảm
giác vững chắc nhất, đam mê mãnh liệt nhất thay vì làm chúng ta xao lãng quan
điểm này, lại chỉ tập trung mãnh liệt hơn và khiến chúng ta xem xét ảnh hưởng
của chúng trên bản ngã hoặc bằng đau khổ hoặc bằng khoái lạc của chúng. Cố
gắng tìm một bằng chứng hơn nữa về điều này là làm suy yếu tính hiển nhiên của
nó; vì không bằng chứng nào có thể được rút ra từ bất kỳ sự kiện nào mà chúng ta
nhận thức tường tận đến như thế; cũng không có bất kỳ thứ gì mà chúng ta còn có
thể chắc chắn nếu chúng ta nghi ngờ về điều này.
Tiếc thay là, tất cả mọi khẳng định tích cực này lại mâu thuẫn với chính kinh
nghiệm mà người ta viện ra để biện hộ cho chúng; chúng ta cũng không có bất kỳ
ý tưởng nào về bản ngã, theo cách thức được giải thích ở đây. Vì ý tưởng này
được rút ra từ ấn tượng (impression) nào? (Hume dùng thuật ngữ ấn tượng để ám
chỉ tới các kinh nghiệm theo cảm giác mà không là ký ức cũng không là hậu quả
của các hành động tưởng tượng; hiểu theo cách thông thường, ấn tượng là các
